door
Administrator
6 jan 2006
Het Europees Parlement probeert zijn spierballen te laten rollen. Komende donderdag buigen de fractieleiders in het parlement zich over het instellen van twee tijdelijke onderzoekscommissies.
Een moet zich bezig gaan houden met de problemen bij de Britse verzekeraar Equitable Life, waardoor een miljoen Britten getroffen zou zijn door een waardevermindering van hun besparingen.
CIA
De andere moet kijken naar de beschuldigingen dat de Amerikaanse geheime dienst CIA geheime gevangenissen in Europa zou hebben of hebben gehad, en Europese luchthavens gebruikt voor tussenlandingen van vliegtuigen waarmee gevangenen worden getransporteerd.
Op zich niets vreemds aan. In tal van landen, ook in Nederland, stellen parlementen onderzoek in naar vermoede misstanden. Maar die nationale parlementen kunnen beleidsconclusies trekken die hout snijden: het vertrouwen in een minister opzeggen, een initiatiefwet opstellen. Wat kan er in het kader van de Europese Unie?
Het Parlement kan de Europese Commissie ten val brengen, en commissievoorzitter Barroso heeft vastgelegd in de gedragscode voor de commissieleden, dat hij iedere individuele commissaris tot aftreden kan dwingen. Het ligt voor de hand dat hij dat zal doen als er een ernstige vertrouwensbreuk ontstaat tussen het parlement en een commissaris.
In de zaak Equitable Life zou het parlement de Commissie kunnen vragen om Europese wettelijke regels te ontwerpen, en in principe kan het een Commissie of een enkele Commissaris (in dit geval de Ierse commissaris voor de interne markt, Charlie McCreevy) wegwerken als die niet meedoet.
Zoiets is om deze reden nog nooit gebeurd, maar het kan. Wat niet wil zeggen dat zo'n wetsontwerp zelfs als het parlement het graag wil, zou worden aangenomen, want de lidstaten kunnen het in de raad van ministers tegenhouden.
Grondwet
Ten aanzien van de CIA-affaire is er een andere methode waarmee het Europees Parlement invloed kan hebben. Geen Europees commissaris is verantwoordelijk voor de relaties van lidstaten met de Amerikanen, dat is een zaak van nationale soevereiniteit.
Maar er is wel het Verdrag van Nice, zeg maar de nu geldende Europese 'grondwet'. Dat bepaalt onder meer dat de Unie is gebaseerd op eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en geeft de mogelijkheid dat de Europese Raad van Regeringsleiders, bijvoorbeeld op voordracht van het Europees Parlement, stafmaatregelen neemt tegen een lidstaat die zich daar niet aan houdt.
Het is dus denkbaar dat het Europees Parlement uit zijn onderzoek concludeert dat lidstaten door mee te werken aan CIA-acties fundamentele vrijheden hebben aangetast, en gebruikmaakt van zijn bevoegdheid om via de raad van ministers de Europese Raad om ingrijpen te verzoeken.
Dat is nog een hele procedure, en ook nooit beproefd, want 'Nice' geldt pas sinds 2003, maar de wettelijke mogelijkheid ligt er. Als het Europees Parlement wil, kan het veel rumoer veroorzaken.