door
Administrator
8 mrt 2006
Zoals verwacht won de PvdA van Bos, maar voor de landelijke verkiezingen van volgend jaar zeggen de gemeenteraadsverkiezingen nog niets
Syp Wynia
Links heeft de gemeenteraadsverkiezingen gewonnen. Dat de PvdA van Wouter Bos zou winnen was te verwachten, nadat die partij bij de landelijke verkiezingen van 2003 het debacle van het 2002 al had goedgemaakt en het vanuit de oppositie steeds goed deed in de peilingen. Zelfs in gemeenten waar de PvdA al groot was en eerder niet veel last had van concurrentie van lokale partijen, zoals in Amsterdam, wist de PvdA nog aanzienlijk te winnen.
In Rotterdam werd de PvdA weer de grootste partij, na de smadelijke nederlaag van vier jaar geleden. De PvdA zal de daar de komende vier jaar moeten laten blijken niet weer in de fouten van het verleden – regentesk gedrag, geen antenne voor de ergernissen van de burgers – terug te vallen. De uitslag voor Leefbaar Rotterdam die vier jaar geleden de grootste werd viel overigens alleszins mee. De partij van wijlen Pim Fortuyn trekt uit de uitslag de consequentie plaatselijk niet mee te gaan regeren.
Terwijl GroenLinks stagneerde, werd een verhoudingsgewijs minstens zo grote overwinning als die van de PvdA in de wacht gesleept door de SP van Jan Marijnissen. De Socialistische Partij, begonnen als Maoïstische splinter, was in de jaren tachtig in slechts enkele gemeenten een club om rekening mee te houden en kwam pas elf jaar geleden in de Tweede Kamer. Landelijk was er sindsdien een gestage groei te zien voor de SP, al zagen de peilingen er vaak beter uit dan de uitslag.
De gemeenteraadsverkiezingen laten zien dat de SP zich nu in vrijwel het hele land geworteld heeft. De SP gaat meer dan enige andere partij voorop in het intact laten van de verworvenheden van de verzorgingsstaat en trekt als zodanig kiezers van alle partijen. Maar de SP vormt op langere termijn toch vooral het grootste risico voor die andere winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen: voor de PvdA, dus.
Als Wouter Bos, zoals hij hoopt en verwacht, volgend jaar minister-president wordt, zal hij harde beslissingen niet kunnen ontlopen en loopt hij het risico vervolgens stemmen aan Marijnissen kwijt te raken. Bos hoeft alleen maar te kijken naar Duitsland, waar zijn evenknie Gerhard Schröder de meerderheid verloor door de opkomst van de oud-linkse beweging van communisten en gestaalde socialisten.
De grote verliezers van deze gemeenteraadsverkiezingen zijn de landelijke regeringspartijen CDA, VVD en D66 – plus de lokale partijen die vier jaar geleden sterk wonnen. Het CDA van Balkenende moet zich ernstig afvragen of ze het beleid van het kabinet-Balkenende wel met volle kracht en met volle overtuiging hebben uitgedragen, of dat ze daarbij toch te halfslachtig te werk zijn gegaan. Bijvoorbeeld door voortdurend mee te gaan in de roep om koopkrachtreparaties, meer een PvdA- dan een CDA-thema. De centrale vraag luidt of het CDA en lijsttrekker Balkenende volgend jaar bij de kamerverkiezingen kunnen aantonen in 2002 en 2003 niet een toevallige comeback te hebben gemaakt: eerst op de anti-paarse vleugels van Pim Fortuyn en vervolgens als alternatief voor de snelle stijger Wouter Bos.
Het verlies van de VVD viel, gegeven de voortdurende discussies over koers, richting en leiderschap binnen die partij en het voor de VVD zelden productieve optreden van Hans Wiegel eigenlijk nog mee. Voor de VVD is het winst dat Wiegels wazige ambitie om als kandidaat-premier de verkiezingen in te gaan na de gemeenteraadsverkiezingen uit het zicht is.
Als de gemeenteraadsverkiezingen doorgetrokken kunnen worden naar de Kamerverkiezingen van volgend jaar zou een volkomen links kabinet daarna tot de mogelijkheden kunnen behoren. Dat is voor het land geen aanlokkelijk perspectief, al was het maar omdat de oogkleppen-koers die gezamenlijk links vaart meer gericht is op het behouden van verworvenheden dan op een vooruitstrevend, toekomstgericht beleid.
Erg waarschijnlijk is zo'n zuiver links kabinet overigens niet: Wouter Bos weet maar al te goed dat hij met zo'n kabinet niet kan wat hij wil en dat hij daarmee op termijn zijn eigen politieke graf graaft. En voor het overige staat de uitslag van volgend jaar nog allerminst vast. Als de huidige coalitie de rug recht en wat minder in het defensief kruipt kan de volgende uitslag er weer heel anders uitzien.