Persoonsgegevens, een zege voor het Europees Parlement?

De betrokken fracties in het Europees Parlement koesteren het als een overwinning.

Het Hof van Justitie in Luxemburg vernietigde deze dinsdagochtend met ingang van 30 september aanstaande de besluiten van Europese Commissie en raad van ministers uit mei 2004, waarbij luchtvaartmaatschappijen uitgebreide persoonsgegevens van hun passagiers die naar de Verengde Staten vliegen voor vertrek aan Amerikaanse autoriteiten moeten overleggen.

In jargon, de zaak van de ‘passenger name records’, ofwel de PNR-zaak.

De zaak was aangespannen door het parlement, met steun van de Europese toezichthouder op databescherming, de Nederlander Peter Hustinx.

Te makkelijk
Zij hadden verschillende argumenten. De eerste betroffen de juridische grondslag van de besluiten. Die hadden raad en Commissie nooit mogen nemen op basis van een bepaling over de interne markt, stelden zij.

Maar waar het hen echt om ging was de inhoud van de afspraken. De Amerikanen krijgen te makkelijk en te veel informatie, wat de privacy van de reiziger schendt.

Door de manier waarop het verdrag met de Verenigde Staten tot stand kwam, had het Europees Parlement geen mogelijkheden om daar serieus invloed op uit te oefenen. De nationale parlementen lieten hun ministers hun gang gaan.

Verheugd
Bijzonder verheugd zijn de liberalen, waar D66 Europarlementariër Sophie in ’t Veld de kwestie overnam van haar partijgenote Johanna Boogerd-Quaak, die na de verkiezingen van 2004 niet terugkeerde.

Boogerd was indertijd rapporteur – het parlementslid dat een onderwerp ten behoeve van het debat grondig doorwerkt en een stuk over schrijft.

Ook blij: de Groenen, waar Europarlementarier Kathalijne Buitenweg zich inzette. En evenzeer blij: de nog linksere GUE-fractie, waar Kartika Liotard van de Nederlandse SP de verklaring afgeeft: 'Dit is een belangrijke overwinning voor Europese burgers én het parlement.'

Grondwet
Is dat zo? Aan de telefoon Gijs de Vries, de - ook al Nederlandse – coördinator terreurbestrijding bij de Europese Raad, daarvoor lange jaren prominent liberaal lid van het Europees Parlement.

Ook trad hij namens de Nederlandse regering op bij de voorbereiding van de vooralsnog vastgelopen Europese 'grondwet', het verdrag dat de huidige Europese verdragen zou moeten vervangen. De Vries haalt zijn gelijk.

'Het huidige verdrag zit ons in de weg om vrijheid en veiligheid met elkaar in evenwicht te brengen,' zegt hij. Als het grondwettelijk verdrag er was geweest, waren de verhoudingen duidelijk, en was het probleem nooit ontstaan. Wat niet betekent dat het Europees Parlement dan wel zijn zin had gekregen voor de gegevensverstrekking aan de Amerikanen.

De Europese Commissie ziet in het arrest een aanleiding temeer om werk te maken van een mogelijkheid die in de huidige verdragen is opgenomen: een andere besluitvormingsprocedure over justitiesamenwerking, die het Europees Parlement medezeggenschap geeft.

Maar dat is vast niet voor 30 september formeel geregeld.

Finesses
Hoe nu verder? Alle experts besturen nu de finesses van het arrest, en bekijken de mogelijkheden voor een andere aanpak, want een afspraak met Amerika over passagiersgegevens is onontkoombaar.

Het Hof van Justitie heeft niet voor niets de raad van ministers en de Commissie drie maanden de tijd gegeven, lang genoeg om het gesmade verdrag met de Verenigde Staten op te zeggen, maar ook lang genoeg om iets nieuws te verzinnen.

Over de hele privacykwestie laat het Hof zich echter niet uit. De advocaat-generaal die zoals gebruikelijk de rechters adviseert, was daar in zijn conclusie wel op ingegaan: hij wees de argumenten van parlement en Databeschermer op dit punt af.

Alleen wat betreft de verkeerde rechtsgrondslag voor het besluit volgde de advocaat-generaal de klagers. Het Hof beperkt zich tot de rechtsgrondslag. De lidstaten zouden kunnen besluiten het Europees Parlement nu helemaal buiten spel te zetten door per land een nationaal verdrag te sluiten met de Amerikanen.

Schiphol
Buitenweg van GroenLinks wijst daar terecht op en hoopt dat de Tweede Kamer dat voor Nederland voorkomt. Maar wat betekent het voor het luchtverkeer van Schiphol als andere lidstaten wel zo´n akkoord sluiten?

De raad van ministers zou een rechtsgrondslag voor een nieuw gezamenlijk verdrag met de Amerikanen kunnen zoeken binnen wat heet de 'tweede pijler' van de Europese verdragen, de afspraken over justitie- en politiesamenwerking.

Daar heeft het Europees Parlement opnieuw geen zeggenschap over.
De Commissie hoopt een oplossing te vinden waar alle partijen, ook het Parlement en natuurlijk de Amerikanen, zich in kunnen vinden.

Maar het is waarschijnlijk zo: als het niet met het parlement kan, dan maar weer zonder het parlement.