Zorgen over 'CIA-vluchten'

Europese politici hebben het steeds vaker moeilijk met de manier waarop de Verenigde Staten hun ’oorlog tegen de terreur’ voeren. Gevangenenkamp Guantánamo en in het algemeen het vasthouden door de Verenigde Staten  van gevangen zonder vorm van proces, berichten over CIA-vluchten met Amerikaanse gevangenen die niet naar de VS worden overgebracht en daar aan justitie overgeleverd, maar naar plaatsen waar het folteren van gevangenen geen probleem is. Vaak met Europese vliegvelden als halteplaats.

Rondzeulen
De eerste berichten hierover kwamen in Amerikaanse media naar buiten en leidden vervolgens tot onderzoek door politici in Europa. Na het vergaren van meer informatie lijken de aanwijzingen voor het rondzeulen met gevangen die buiten het oog van justitie worden gehouden sterk, maar op een enkel geval na niet keihard.

Inmiddels lijkt vrijwel vast te staan dat een Duitser van Libanese afkomst, Khaled El-Masri, conform zijn verhaal door Amerikanen op doorreis in Macedonië is gearresteerd, per vliegtuig overgebracht naar Kaboel in Afghanistan waar hij werd verhoord over mogelijke terroristische activiteiten en ook mishandeld, en vervolgens weer vrijgelaten in Albanië.

Vliegtuig
Ook staat vast dat een Amerikaans vliegtuig dat in verband kan worden gebracht met de CIA diverse malen met een ongebruikelijk vluchtschema door Europa kruiste. Wat Europese politici extra dwarszit is dat vier lidstaten van de EU dienden als landingsplaats voor deze vluchten en dat in een lidstaat – Polen – en een aspirant-lidstaat – Roemenië - mogelijk enige tijd Amerikaanse gevangen zijn vastgehouden buiten het bereik van zowel de Amerikaanse justitie als de justitie van die twee landen.

Deze en nog meer gegevens zijn verzameld door de liberale Zwitserse parlementariër Dick Marty en zijn medewerkers en neergelegd in een tientallen pagina’s dik rapport. 
Dit rapport is niet bedoeld voor het Europees Parlement. Het is voor de assemblee van de Raad van Europa.

De Raad van Europa, die 46 aangesloten landen telt, veel meer dus dan de Europese Unie (met 25 lidstaten), houdt zich vooral bezig met mensenrechten. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg is verbonden met de Raad, niet met de Europese Unie. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, de basis waarop het Straatsburgse Hof toetst, staat eveneens los van de EU. De Raadsassemblee, die ook in Staatsburg bijeenkomt, bestaat uit leden van nationale parlementen. Momenteel is de Nederlandse CDA-senator René van der Linden voorzitter.

Resolutie
De juridische commissie van die assemblee, waar Marty zijn bevindingen op 7 juni voorlegde, stelt voor dat de plenaire assemblee over een paar weken in een resolutie  onder meer de Europese landen oproept om de activiteiten van hun eigen inlichtingendiensten nog eens goed te bekijken en ook om samenwerkingsafspraken met de Verenigde staten tegen het licht te houden.

Naast Marty’s werk verrichtte de secretaris-generaal van de Raad van Europa, de Brit Terry Davis, een eigen onderzoek waarover hij in februari april een rapport uitbracht. Davis heeft meer bevoegdheden om informatie van de lidstaatregeringen te verlangen dan een gewoon assembleelid.

Guantánamo
Ook het Europees Parlement heeft zich op zowel Guantánamo als de CIA-vluchten stort. Deze dinsdag nam het op voorstel van een Britse conservatief een motie aan waarin wordt gevraagd Guantánamo te sluiten. Een symbolisch gebaar natuurlijk, de Europese Unie gaat niet over Amerikaanse bases. Ook het Europees Parlement heeft een commissie voor de affaire van de CIA-vluchten ingesteld, die afgelopen maandag stemde over een interimrapport, ditmaal opgesteld door een sociaal-democraat, de Italiaan Giovanni Fava.

Het Parlement lijkt echter in zijn beoordeling verdeelder dan de Straatsburgse assemblee. De meerderheid, waaronder de sociaal-democraten en de liberalen steunen Fava’s (en Marty’s) benadering die ervan uitgaat dat de CIA-vluchten met gevangenen voldoende waarschijnlijk zijn gemaakt, veel conservatieven vinden dat er nog niets is aangetoond.

Fava heeft, net als Marty, weinig of geen juridische mogelijkheden om informatie af te dwingen bij de lidstaten. De onderzoeken gaan door.