door
Paul de Hen
7 sep 2006
En toen was het president George W.Bush zelf die enigszins impliciet toegaf dat de CIA er geheime gevangenissen op na houdt. Veertien gevangenen zijn nadat zij buiten de Verenigde Staten werden vastgehouden en ondervraagd in het kader van een 'speciaal programma' van de CIA nu overgebracht naar Guantánamo.
Voor de Europese politiek een opmerkelijk moment om net nu, na maanden, met die bevestiging te komen van wat een Amerikaanse krant het eerst onthulde. Deze donderdagochtend stemde het Europees Parlement met grote meerderheid in met het rapport van de Nederlandse D66-Europarlementariër Sophie in ’t Veld.
Daarin wordt onder meer verlangd dat het Europees Parlement betrokken zal worden bij de vernieuwing van het in het parlement zeer omstreden verdrag tussen de Europese Unie en Amerika over het overdragen van gegevens van vliegtuigpassagiers aan de Amerikaanse autoriteiten.
Knarsetanden
Het verdrag dat op juridische gronden door het Europees Hof van Justitie per 30 september dit jaar ongeldig is verklaard, wordt momenteel naar alle waarschijnlijkheid vrijwel ongewijzigd opnieuw met de Amerikanen besproken, met als doel het op een betere juridische basis voort te zetten.
Daar tornt het Europees Parlement – knarsetandend - niet meer aan. Het gaat er wel van uit dat het hernieuwde verdrag net als het oorspronkelijke niet langer zal lopen dan tot november 2007. Op wat dan volgt wil het parlement invloed hebben.
Nee, in principe heeft dat niets met elkaar te maken, maar de bevestiging dat de regering-Bush in het geval van de CIA-gevangenissen nogal anders aankijkt tegen mensenrechten – ook al bestrijdt niemand Bush’ uitspraak dat het om 'gevaarlijke mannen' gaat – maakt de huiver voor het geven van meer dan minimale gegevens aan de VS alleen maar groter.
Bewijzen
Na de berichten in de Washington Post gingen nationale en Europese parlementariërs en in sommige landen ook andere autoriteiten naarstig op zoek naar hard bewijsmateriaal voor het bestaan van zulke geheime CIA gevangenissen in EU-lidstaten en aspirant-lidstaten.
Ook onderzochten zij mogelijke medewerking van politie en justitie in lidstaten aan het zonder vorm van proces overdragen aan de CIA van verdachten die in of buiten de EU buiten het bereik van normale Europese, of Amerikaanse, rechtsbescherming werden verhoord.
Op Europees niveau gebeurde dat van twee kanten. De Zwitsere parlementariër Dick Marty vergaarde materiaal als lid van de Raad van Europa. Dat is de in Straatsburg gevestigde, vooral op mensenrechten gerichte organisatie waarvan 46 landen lid zijn – niet alleen de 25 EU-lidstaten maar ook een reeks andere landen, waaronder Rusland.
Ontvoering
Marty, die geen getuigen onder ede kon horen of andere machtsmiddelen kon inzetten, bracht niettemin op 7 juni een uitvoerig rapport uit. De secretaris-generaal van de Raad van Europa, Terry Davis had eerder al de antwoorden vergaard van de 46 lidstaat-regeringen op vier vragen in verband met de CIA-affaire.
Davis constateerde dat enkele landen de concretere vraag ontweken naar overheidsbemoeienis bij niet bekendgemaakte ‘vrijheidsberoving van een persoon’, eventueel op instigatie van ‘een buitenlands agentschap’. Daaronder waren Bosnië-Hercegovina, Italië, Polen,.Macedonië, landen die Marty in een interimrapport ook genoemd had als mogelijk betrokken bij de affaire.
In Italië loopt een binnenlands onderzoek. Maar steeds bleef het bij vermoedens, al vond Marty tenmiste een met naam en toenaam genoemd geval waarin de Duitser van Arabische afkomst Khaled El-Masry een geloofwaardig verhaal deed over ontvoering door de CIA in Macedonië waarna hij via Bagdad naar Afghanistan werd overgebracht.
Beschadigde reputatie
Het Europees Parlement op zijn beurt stelde een speciale commissie in. Die is nog niet verder dan een interimrapport, opgesteld door de Italiaanse sociaaldemocraat Giovanni Claudio Fava. De zeer omvangrijke Commissie hoorde onder meer ook Gijs de Vries, antiterreurcoördinator van de EU en oud VVD-Eurpoparlementariër.
De Vries kon ook in die hearing geen harde uitspraken doen. Maar hoe hij over de zaak denkt kan worden afgeleid uit een rede die hij onlangs in Londen hield over het Europese anti-terreurbeleid.
'Abu Ghraib, Guantanamo en de uitleveringen door de CIA hebben Amerika’s reputatie in de wereld beschadigd en onze gemeenschappelijke strijd tegen terrorisme gecompromitteerd. Geloofwaardigheid is van belang. De Europese Unie blijft geloven dat wij in deze strijd moeten worden geleid door gevestigde internationale juridische standaarden, daarbij inbegrepen de internationale wetgeving op de mensenrechten.'