‘De gekozen burgemeester is, naar ik taxeer, voorgoed van het politieke toneel verdwenen.’ Deze uitspraak staat vandaag in het AD/Haagsche Courant en is van minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken). Ze zei dit gisteravond in de ‘burgemeesterslezing’ in het atrium van het Haagse stadhuis.
Vreemd
Haar uitspraak is vreemd want Ter Horst was als burgemeester van Nijmegen nog vóórstander van een gekozen burgemeester. Is Ter Horst net als Bos soms in het bezit van een draaikontje? Plots is ze tot nieuwe inzichten gekozen: ‘Gisteren prees ze uitgebreid het huidige systeem waarbij een vertrouwenscommissie uit de gemeenteraad een voordracht doet bij de minister, die hem of haar vervolgens benoemt en alleen in zwaarwegende gevallen het advies niet overneemt. Volgens haar is daarmee het systeem ‘verregaand gedemocratiseerd’.’
Dat zie ik als Haagse burger toch een tikkeltje anders. Want neem nu de situatie in mijn stad. Burgemeester Deetman gaat weg en er moet een opvolger komen. Hoe ver reikt nu mijn democratische invloed als Hagenaar? Wel, via de website Burgemeestergezocht.nl mag ik een gemankeerde enquête invullen.
Dubelloopsvragen
Gemankeerd, want deze enquête staat bol van de open deuren, waar je het eigenlijk niet mee oneens kunt zijn. Daarnaast zijn de opstellers waarschijnlijk niet bekend met het fenomeen ‘dubbelloopsvragen’, waarbij je antwoord moet geven op een vraag, die eigenlijk uit meerdere vragen tegelijk bestaat. Een doodzonde bij enquêtes. Van deze enquête is dan ook geen chocola te maken, maar wel een fopspeen.
Interessant is voorts de volgende passage: ‘Voor u de enquête invult, is het volgende van belang. De burgemeester is niet ‘de baas’ van de gemeente.’ Formeel mag dat misschien gedeeltelijk juist zijn, maar hier zijn in theorie al kanttekeningen bij te plaatsen, getuige ook het verdere citaat: ‘Hij is wel voorzitter van het dagelijks bestuur van de gemeente, het college, en hij is voorzitter van de gemeenteraad. De burgemeester is niet verantwoordelijk voor de politieke besluitvorming, dat is de gemeenteraad. De burgemeester heeft wel een geheel eigen verantwoordelijkheid voor openbare orde en veiligheid in de gemeente.’
Laat staan in de praktijk. Zouden de burgemeesters zelf ook vinden dat ze niet ‘de baas’ zijn? Wie denkt dat het bij technisch voorzitten blijft, staat niet met beide benen in de realiteit. Mannen als Leers, Opstelten, Cohen en Deetman doen echt wel wat meer dan dat.
Macho-interviews
Dat werd alleen al geïllustreerd middels de tv-verkiezingen van beste burgemeester waaraan ze deel namen en in diverse macho-interviews. En stuk voor stuk toonden ze zich voorstander van burgemeestersverkiezingen. Nu hoor je ze er niet meer over, maar zullen ze echt anders zijn gaan werken, sinds het idee voor de burgemeestersverkiezingen is afgeschoten? Eten koeien gras?
De portefeuille van openbare orde en veiligheid - die de burgemeester bekleedt - is een zeer belangrijke, zo niet de belangrijkste binnen het gemeentebestuur. Daar horen dan ook afrekenbaarheid, verantwoording en verkiezingen bij. De praktijk nu is evenwel dat een burgemeester veel minder snel wordt weggestuurd en kan worden weggestuurd dan een wethouder.
En daardoor heeft hij weer een ongekende machtspositie ten opzichte van de wethouders, die regelmatig bij de hand worden genomen als zij het zwaar hebben (zij kunnen immers sneller tot aftreden worden gedwongen) en als ze niet oppassen tot slippendragers dreigen te worden.
Feodaal
Het systeem is dus niet alleen helemaal niet ‘verregaand gedemocratiseerd’, maar bovendien niet transparant. Rekenkundige verdelingen van de grote steden over de diverse partijen, garanderen niet dat de beste man/vrouw op de juiste plaats komt. Stel: de beste kandidaat voor stad A is van partij X. Maar ja, stad A ‘behoort’ van oudsher partij Y toe. Dus wordt het maar de mindere kandidaat. Ongehoord, maar nog steeds te zien. Feodaal toch?
Het is wat mij betreft helemaal geen slechte zaak dat burgemeesters zich tot mannetjesputters hebben ontwikkeld. Maar wees dan ook een man, en blijf als burgemeester hameren op nut en noodzaak van burgemeestersverkiezingen.
En Guusje kan wel beweren dat de gekozen burgemeester voorgoed van het toneel is verdwenen, maar dan rekent ze buiten het publiek. De geest is uit de fles en de burger wil de hoofdrolspeler in de plaatselijke politiek gewoon op het politieke toneel zien. En kunnen toejuichen of uitjouwen.
De rol van burgemeester als onzichtbare poppenspeler die in donkere coulissen aan de touwtjes trekt is uitgespeeld. Binnenkort niet meer in dit theater: ‘de ongekozen burgemeester’.