Hoe Gazprom gekoppeld wordt aan ontkoppeling

Slim plan van de Europese Commissie, om de door haar gewenste ontkoppeling van de hoofdtransportnetten voor gas en elektra van de energiebedrijven in de lidstaten te koppelen aan het tegengaan van nog meer Russische (en andere ongewenste) invloed op de interne energiemarkt.
De machtsgreep van Gazprom op de markt voor aardgas in EU-lidstaten baart zorgen omdat Gazprom een staatsbedrijf is en het de afgelopen paar jaar hardhandige methoden inzette tegen enkele landen (geen EU-lidstaten overigens, maar Oekraïne en Wit-Rusland) om ze te dwingen meer marktconforme prijzen voor hun gas te betalen. Gazprom wordt geleid door een vertrouweling van de Russische president Poetin. Weinigen vertrouwen de Russische gasreus helemaal.

Verbrokkeling
Diverse lidstaten werken aan nationale maatregelen tegen een al te grote greep van buiten de EU op hun energiesector, zei voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie deze woensdag bij de officiële presentatie van dit nieuwe energiepakket. Alleen al om verbrokkeling van de interne markt te voorkomen, doordat per lidstaat verschillende regels tegen zulke belangen gelden, is een EU-brede aanpak gewenst. De lidstaten zijn het er namelijk over eens dat ze hun energiemarkten beter moeten integreren dan tot nu toe lukte.

Reeks
De plannen daarvoor kregen in hoofdlijn al instemming van de regeringsleiders in maart. Het voorstel van deze woensdag is de eerste concrete uitwerking van het toen besproken omvangrijke energiepakket dat verder onder meer gericht is op het gebruik van veel meer ‘duurzame’ energie, en het afdwingen dat autofabrikanten versneld zuiniger auto’s op de markt brengen. Daarvoor komt nog een hele reeks voorstellen aan, de eerstvolgende waarschijnlijk begin 2008.
Maar dit eerste voorstel is waarschijnlijk het meest cruciale, omdat eerdere voornemens om de energiemarkt Europees te integreren weinig hebben opgeleverd.

Splitsing
Een gezamenlijk buitenlands energiebeleid is daarin essentieel, omdat de EU, zelfs als het zou lukken om veel energie te besparen, steeds afhankelijker wordt van olie en gas uit derdelanden. Maar even essentieel is de interne integratie, met meer hoogspanningsleidingen en meer hoofdgasleidingen tussen de lidstaten. Zo kan de greep van grote leveranciers, of ze nu EU-intern zijn of van buiten komen, worden beperkt omdat concurrenten hun energie ook kunnen afleveren. Maar dat werkt alleen als de concurrenten ook toegang krijgen tot de nationale netten.
De Europese Commissie wil dat liefst bereiken door die scheiding van hoofdtransportnetten en energieleverantie verplicht te maken. Aparte netbeheerders investeren meer in de noodzakelijke uitbreiding van de hoofdnetten dan geïntegreerde energiebedrijven die hun eigen hoofdnet beheren en geen belang hebben bij het bieden van extra capaciteit aan concurrenten. Daarvan is de Commissie op grond van eigen onderzoek overtuigd.

Nederland
Het is een overtuiging die gedeeld wordt door tenminste zes lidstaatregeringen. De energieministers van Nederland (Maria van der Hoeven van Economische Zaken), België, het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Finland en Roemenië schreven in een brief aan energiecommissaris Andris Piebalgs (een Let) dat zij voor volledige afsplitsing zijn, zoals ze die in eigen lang kennen of momenteel doorvoeren.
Maar grote landen als Duitsland en Frankrijk voelen daar niet voor. Zij willen hun geïntegreerde energiebedrijven houden. Het compromis is dat de Commissie als alternatief voorstelt dat de hoofdnetten dan tenminste beheerd moeten worden door een aparte beheerder, met versterkt onafhankelijk toezicht.
Hier komt de slimmigheid. De Commissie wil verbieden dat niet-EU-energieconcerns die zelf niet gesplitst zijn – zoals Gazprom – een meerderheidsbelang nemen in de volgens haar plan straks verplicht gesplitste bedrijven. Bovendien moet met de regering van hun thuisland eerst een speciaal energieverdrag gesloten worden voordat ze een meerderheidsbelang mogen nemen. Maar dat kan alleen werken als de splitsing er komt. Barroso verwacht niettemin nog lange en moeilijke onderhandelingen met de lidstaten.