De durfals worden misschien stinkend rijk, maar voorzichtigen planten zich voort
Het lijkt erop dat het nationaliseren van banken of het geven van verregaande garanties over spaartegoeden – zoals bondskanselier Angela Merkel afgelopen weekend heeft gedaan – het enige is dat het omvallen van kwakkelende financiële instellingen kan tegenhouden.
Dit komt doordat deze financiële crisis in ieder geval in één opzicht anders is dan die van 1929 en daarna: toen veroorzaakten individuele spaarders de een na de andere Bank-Run, nu houden ze zich tamelijk rustig. Als een bank omvalt, krijgen zij namelijk hun spaargeld (grotendeels) wel vergoed.
Faillissement
Dit keer zijn juist managers en beheerders van miljardenfondsen het probleem: als de hedge-fonds manager hoort dat bijvoorbeeld de zakenbank Goldman Sachs er niet zo sterk voor staat, en een collega heeft net honderden miljoenen verloren bij het faillisement van de Lehman Brothers, dan brengt hij direct zijn geld ergens anders.
Dit wordt in veel commentaren angst of paniek genoemd, maar dat is een groot misverstand. Met negatieve emoties heeft dit niets te maken. Zie de volgende vraag:
Als ik u de keuze bied tussen 100 procent kans op 80 euro en een 80 procent kans op 100 euro – wat kiest u dan?
Afkeer
Vrijwel iedereen kiest dan voor de 80 euro. De statistische verwachtingswaarde is bij de andere keuze net zo groot, toch kiezen maar weinig mensen ervoor.
Waarom? Je kunt zomaar met lege handen blijven staan. Er is maar één ding belangrijker dan het behalen van winst, en dat is het beperken van verlies. Mensen hebben zo’n afkeer van verlies dat zelfs een meerderheid een gunstige gok niet aangaat:
Ik gooi met een munt – als het kop is verliest u 50 euro en als het munt is wint u 60 euro. Waagt u het er op?
De meesten doen dit niet, ook al is het statistisch gezien beter om ja te zeggen tegen zo’n aanbod. Als je tien keer zo’n gokje waagt ga je er waarschijnlijk op vooruit. Maar pas als mensen twee keer zoveel kunnen winnen als verliezen beginnen ze een gok interessant te vinden. (Dus: met kop verlies je 50 euro en met munt win je minimaal 100 euro.)
Mooie studie
In een mooie studie die afgelopen jaar nog in Science stond moesten mensen kiezen of ze bovenstaande gokjes - met steeds veranderende getallen - aandurfden, terwijl ze in de MRI-scanner lagen.
Verwacht werd dat hersengebieden die cruciaal zijn bij het verwerken van emoties (zoals de amygdala) actiever werden bij zulke gokken, precies wat in zoveel commentaren over ‘angst’ en ‘paniek’ wordt gesuggereerd.
Maar die regio werd helemaal niet meer of minder actief; in plaats daarvan was gewoon het beloningssysteem bij beoordeling van zulke gokken betrokken: het striatum en een deel van de prefrontale cortex (voorste hersenen, in het voorhoofd).
Niet emotioneel
De keus voor zekerheid is misschien niet statistisch rationeel, maar wel logisch beredeneerd. En zeker niet emotioneel. Als de hedgefund-manager de keus heeft tussen 99 procent kans dat hij volgende week zijn 1 miljard nog heeft (plus rente), of 100 procent kans dat hij zijn 1 miljard nog heeft (met minder rente, want overgeboekt), dan hij kiest natuurlijk het laatste en handelt hij niet uit angst.
Kinderen en apen vertonen dezelfde afkeer van verlies (in het Engels: loss aversion), grote kans dus dat het biologisch ingebakken zit.
Miljoenen jaren evolutie hebben ons meegegeven dat iedere misstap je laatste kan zijn. De durfals worden misschien stinkend rijk (of belanden in de goot), maar de voorzichtigen planten zich voort.
Sturm und Drang