Koninginnedag was bedoeld als volksfeest in een verdeelder wordende natie, maar was ook destijds al een uitlaatklep. Hier ligt de uitdaging voor de opvolger van koningin Beatrix, kroonprins Willem-Alexander
Carla Joosten
Voor de meeste Nederlanders is het gewoon een vrije dag, maar er zit wel degelijk een bedoeling achter het fenomeen Koninginnedag. De dag dankt zijn ontstaan aan de pogingen eind negentiende eeuw om het zwak ontwikkelde natiegevoel te verstevigen.
De opkomende verzuiling schreeuwde om een nationaal bindmiddel. Bovendien was een nieuw volksfeest nodig als alternatief voor de met veel drank gevierde kermis.
Utrecht beleefde in 1885 zijn eerste Prinsessedag: de liberale elite redeneerde dat het prinsesje Wilhelmina wel een gevoel van saamhorigheid zou opwekken. Andere steden volgden met lokale feesten uitmondend in het defilé, sinds 1949 op Soestdijk dat vanaf 1952 op televisie werd uitgezonden.
Gemopper
Koningin Beatrix handhaafde 30 april, de verjaardag van haar moeder Juliana, als Koninginnedag, maar trekt met haar familie elk jaar het land in. Vandaag Makkum en Franeker in Friesland. Let op de Friese accenten. Streekspecialiteiten, historische gebouwen, erfgoed en traditionele spelen horen er bij. Evenals het tonen van typisch Nederlandse elementen, zoals de strijd tegen het water.
Er wordt vaak gemopperd over het koekhappen en andere anachronistische onderdelen van Koninginnedag, maar te veel vernieuwing werkt niet. Virtueel koekhappen, zoals de koninklijke familie in Scheveningen moest doen, wordt al snel een onbegrijpelijke vertoning.
Uitdaging
De spot drijven met het feest, hoort er bij. Wijlen cabaretier Wim Sonneveld liet in zijn sketch De Stalmeester verraden hoe de meegebrachte krentenmikken linea recta achter de rhododendrons belandden en over goedbedoelde zelfgemaakte geschenken zei de man: ‘Er wordt wat afgeprutst in dit land.’
Intussen is de landelijke viering vooral een manifestatie van het symbolisch koningschap. De Koningin, meestal achter de schermen aan het werk, begeeft zich tussen het publiek. En de familie presenteert zich in vol ornaat. In het land zijn er vrijmarkten en oranjefeesten, vooral voor kinderen.
Koninginnedag is net als de negentiende eeuw nog altijd een uitlaatklep. De drank vloeit bij veel feesten overvloedig en de vraag hoe het natiegevoel kan worden versterkt is er niet minder op geworden. Hier ligt de uitdaging voor de opvolger van koningin Beatrix, kroonprins Willem-Alexander, die zich inmiddels aan het bezinnen is over de invulling van zijn toekomstig koningschap.