door
Syp Wynia
17 feb 2009
Jan Peter Balkenende: Dramatische economie op komst
De overheid kan de economie niet redden. Maar de crisis dwingt het kabinet wel tot hervormingen waar ze eerst niet aan wilden. Wil de hervormer Balkenende opstaan?
Premier Jan Peter Balkenende (CDA) ziet de crisis waarin Nederland dit jaar en mogelijk ook volgende jaren belandt als ‘een zware beproeving’. Hij kijkt niet meer weg, zoals hij en vice-premier Wouter Bos (PvdA) een jaar lang hebben gedaan. Zij kunnen niet meer volhouden, dat Nederland er economisch beter voorstaat dan andere landen en dat Nederland weinig staatsschuld en weinig werkloosheid heeft. Bos ging daar nog maar twee weken geleden nog prat op in een interview met de Financial Times.
De feiten zijn er dan ook naar. Volgens het Centraal Planbureau zakt de economie dit jaar met 3,5 procent, terwijl er in 2007 nog een groei van 3,5 procent kon worden ingeboekt. De werkloosheid groeit volgend jaar naar 8,75 procent, terwijl die vorig jaar nog maar 3,9 procent was. Het begrotingstekort loopt volgend jaar op naar 5,5 procent, terwijl er vorig jaar nog een overschot van meer dan een procent was. En het staat helemaal niet vast dat het na volgend jaar allemaal zoveel beter zal gaan. Nederland is in crisis, en niet zo’n beetje ook.
Het kabinet kan niet zo gek veel doen om de economische crisis te verlichten en moet oppassen om die niet erger te maken. De overheidsfinanciën lopen uit de hand, maar te veel snijden in binnenlandse uitgaven maken de crisis juist erger. Wat wel kan, is nuttige investeringen die toch al in de pijplijn zaten naar voren halen, al moet daar niet te veel soelaas van worden verwacht. Bezuinigen zonder economische schade aan te richten kan wel, maar veel verder dan het schrappen in de ontwikkelingshulp kom je dan op korte termijn niet. En daar heeft Bos zijn veto al over uitgesproken. Maar waarom zou je niet om te beginnen hulpminister Bert Koenders (PvdA) verbieden om aan het eind van het jaar in hoog tempo honderden miljoenen ‘weg te zetten’ uit angst dat er geld overblijft, zoals al jaren gebeurt?
Hervormen
Dus blijft er niet veel anders over, dan om er in ieder geval voor te zorgen dat de overheidsfinanciën en de arbeidsmarkt er beter voor staan als de crisis weer wegebt. Balkenende greep de vorige, veel kleinere crisis uit de jaren 2002-2005 aan om de sociale zekerheid, het vroegpensioen en de gezondheidszorg te hervormen. Er was wel tegenwind, maar Balkenende won niettemin de verkiezingen, zowel in 2003 als in 2006. Hervormen hoeft niet tot verkiezingsverlies te leiden, zoals ook zijn voorganger Ruud Lubbers (CDA) in 1986 heeft laten zien.
Van de hervormer Balkenende is niet veel meer vernomen, sinds het CDA in shock raakte door de verloren gemeenteraadsverkiezingen van drie jaar geleden. Hij heeft nu de kans om de zelfopgelegde taboes en die van Bos en vice-premier André Rouvoet (ChristenUnie) te doorbreken.
Fiscaal bestraffen
Toegegeven: veel ruimte is er niet. Ingrijpen in uitkeringen en minimumloon liggen niet lekker, nu er veel ontslagen vallen. Balkenende is – voor dit moment begrijpelijk – niet voor het opschudden van de woningmarkt, hoewel het voor de economie ook slecht is dat wonen (hypotheekrenteaftrek) wordt gesubsidieerd terwijl verhuizen (overdrachtsbelasting) fiscaal wordt bestraft.
Bos en Rouvoet hebben liever geen hogere AOW-leeftijd, waar Balkenende wel voor is. Rouvoet hecht aan de aanrechtsubsidie voor niet-werkende partners, waar Bos eerst ook niet van afwilde. En toch is het goed om dergelijke taboes te doorbreken. Het mes snijdt aan twee kanten: de economie krijgt er op termijn een stimulans door omdat meer mensen gaan werken. En de nu sterk gestegen staatsschuld wordt niet roekeloos doorgeschoven.
De crisis kan het slaperige vierde kabinet-Balkenende tot leven wekken. Wil de hervormer Jan Peter Balkenende weer opstaan?