door
Paul de Hen
17 mrt 2009
Pijnlijke maatregel bij TNT Post: lonen omlaag
Meestal wordt met loonmatiging bedoeld het laten achterblijven van de lonen bij de productiviteitsstijging, zodat de winsten van het bedrijfsleven relatief toenemen ten opzichte van de lonen. In extreme gevallen kan het gaan om loonsverlaging, wat op twee manieren kan.
De meest extreme is: het loon in geld gaat echt omlaag, zoals de directie van TNT Post onlangs afsprak met de vakbonden om de werkgelegenheid bij het postbedrijf te beschermen in een situatie van toenemende concurrentie door andere aanbieders die met lagere lonen kunnen werken. Dat is zeer uitzonderlijk.
Pijnlozer is een reële loonsverlaging omdat de afgesproken lonen minder snel stijgen dan de prijzen. Dan gaat iedereen die dat treft er op achteruit, maar op het eerste gezicht verandert er niets. Zulke loonmatiging heeft zich in Nederland vrij regelmatig voorgedaan, het laatst nog in het economisch matige jaar 2005. Loonmatiging was een belangrijk onderdeel van het befaamde Akkoord van Wassenaar , waarmee Nederland een kwart eeuw geleden de toen diepste naoorlogse recessie te lijf ging.
Donner
In het zicht van de diepe recessie die de wereld nu treft pleitte minister Piet Hein Donner (CDA) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid eind februari voor een nieuwe ronde van loonmatiging.
Dat idee kreeg meteen al veel kritiek, en niet alleen vanuit voorspelbare hoeken als de SP of de vakbeweging . Ook econoom en conjunctuurspecialist Jaap van Duijn keerde zich er in De Telegraaf tegen en noemde het ‘een beetje de pavlovreactie op een recessie’.
Planbureau
De tegenstanders krijgen steun uit onverwachte hoek, die van het Centraal Planbureau (CPB) . Het CPB pleitte in het verleden vaak en onverhuld voor loonmatiging in moeilijke tijden.
Maar in het Centraal Economisch Plan 2009 (ondanks de naam geen plan, maar een omvangrijke beredeneerde voorspelling voor de nabije economische toekomst) wijzen de Planbureau-economen extra loonmatiging af.
De lonen zullen uit zichzelf in nieuwe cao’s al weinig meer stijgen, menen zij. Dit jaar lopen nog veel oude collectieve arbeidsovereenkomsten uit met flinke loonsverhogingen, boven de 3 procent. Maar in de nieuwe cao’s verwacht het Planbureau niet meer dan 1 procent loonstijging. Dat komt overeen met de verwachte inflatie.
Koopkracht
Door de uitlopende cao’s met hogere loonstijgingen en iets lagere belastingen stijgt de koopkracht van veel huishoudens niettemin, met 2 procent. Zelfs in 2010 is er volgens de (behoorlijke onzekere) voorspelling nog sprake van een kleine koopkrachtstijging. Tenminste voor wie dan nog werk heeft, want de werkloosheid dreigt te exploderen.
Is loonmatiging dan niet een solidair gebaar naar de werklozen en, zoals voorstanders betogen, een goede manier om de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven te versterken als de economie weer wat aantrekt?
Het CPB schrijft: ‘Geforceerde extra loonmatiging leidt op korte termijn tot vermindering van de binnenlandse vraag en pas op wat langere termijn tot meer uitvoer en daarmee tot meer werkgelegenheid.’ Extra loonmatiging is daarmee op korte termijn geen antwoord op de vraaguitval.
En het gaat verder: ‘Ook gaat loonmatiging in Nederland, in deze situatie van massale overcapaciteit, direct ten koste van de economie van onze handelspartners.’
Internationaal
Die laatste toevoeging is belangrijk. Het Planbureau hecht aan een internationale aanpak van de crisis, waarbij verschillende landen maatregelen nemen die elkaar versterken en niet dwarszitten.
Extra loonmatiging nu kan bijdragen aan een neerwaartse spiraal waarbij ieder land er tenslotte economisch slechter uitkomt omdat het probeert zijn positie ten opzichte van andere landen te verbeteren.
Winstquote
Tijdens vorige recessies was de situatie heel anders. Toen liep Nederland met zijn lonen internationaal uit de pas en verloor het helemaal op eigen kracht aan concurrentiepositie in een wereld waarin geen sprake was van een algemene recessie.
De Nederlandse uitgangspositie bij het begin van de huidige recessie was daarentegen gunstig, met buiten de bankensector een hoge winstquote - vorig jaar nog meer dan 14 procent. In het lopende slechte jaar valt de quote terug tot toch altijd nog ruim 9 procent.
In dit extreem slechte jaar voorziet het CPB nog altijd een winstquote van meer dan 9 procent. Zonder extra loonmatiging boven wat zich toch al 'vanzelf' gaat voltrekken.