De familieleden hebben in NOVA hun verhaal gedaan (beeld: NOVA)
De actualiteitsprogramma's NOVA en Pauw & Witteman hebben zich verdiept in de zaak van de van terrorisme verdachte Marokkanen in Amsterdam. Ze zijn inmiddels geen verdachte meer. Beide programma’s leverden fantastisch journalistiek werk.
In NOVA zagen we een aantal van de gearresteerde Marokkaanse mannen aan het woord. Ze eisen excuses. Ze waren geëmotioneerd. Wat mij opviel, was dat één van de heren de noodzaak van het optreden begreep.
Maar hij begreep niet waarom zij zo werden behandeld. Waarom moesten ze met behulp van een arrestatieteam worden aangehouden? Dit was voor hen onbegrijpelijk. Hebben ze gelijk? Hebben de Amsterdamse autoriteiten volgens de juiste procedures gehandeld?
Tipgever
Volgens de Amsterdamse hoofdcommissaris van politie, Bernard Welten, wist de vrouw die de politie vorige week waarschuwde voor een terreuraanslag in Amsterdam, 'bijzonderheden' te melden over de aanslagen in Madrid die 'normaliter niemand weet'. Dit wordt intussen door de personen in kwestie, de aangehouden Marokkanen, in twijfel getrokken.
Het gesprek tussen de politie en de tipgever duurde ruim 10 minuten en leek op een verhoor. Het was dus een diepgravend gesprek. Burgemeester Job Cohen zei in Pauw & Witteman dat de tipgever wel gedetailleerd sprak. Een gemiddelde burger zou niet in deze termen kunnen spreken.
Geen enkel risico
Wat moet je als 'driehoek' onder deze omstandigheden doen? De mogelijke terroristische doelen beveiligen. Dat hebben ze gedaan. Na zo'n serieuze tip mogen de autoriteiten geen enkel risico nemen.
Justitie arresteerde daarop zeven personen die op dat moment als verdachte werden gezien. Ook dat was een juiste actie.
Omdat er mogelijk sprake was van explosieven, moest de aanhouding met behulp van een arrestatieteam worden verricht. Dat is de standaardprocedure. Daarna werden ze zo spoedig mogelijk vrijgelaten, omdat ze niet langer als verdachte werden gezien.
Redelijke vermoedens
Was hier sprake van redelijke vermoedens van schuld, gelet op de feiten en omstandigheden? Normaal gesproken had justitie niet meteen mogen overgaan tot arrestatie. Justitie had de verdachte eerst voor langere tijd moeten rechercheren.
Maar als er een melding binnenkomt van een ogenblikkelijke dreiging van een terreuraanslag, moeten de mogelijke verdachten onmiddellijk worden geneutraliseerd.
Nemen wij dat tienminutengesprek serieus, dan was de aanhouding rechtmatig. En als de aanhouding rechtmatig plaatshad, hoeft de autoriteit zich niet te verontschuldigen. Dit zou anders zijn als Amsterdam de betrokkenen niet als verdachte had mogen aanmerken.
Communicatie
De laatste fase betreft de communicatie met de buitenwereld. Had de Amsterdamse driehoek een persconferentie achterwege moeten laten?
Dat kon niet meer. Want de wereld wilde weten wat er gaande was in Amsterdam. En dit hing weer samen met de zichtbare veiligheidsmaatregelen die in Amsterdam moesten worden genomen.
Ze moesten een persconferentie beleggen. Waren de maatregelen onzichtbaar geweest, wat in dit geval niet mogelijk was, dan was een persconferentie niet nodig geweest.
Terreuroefening
Wat hadden ze tijdens de persconferentie moeten communiceren? Het was een terreuroefening in Amsterdam! Nee, toch.
Ook was het onderzoek toen nog gaande. Ze wisten dus nog steeds niet wat de ware omvang van de dreiging was.
De driehoek heeft zich conform de strafwetgeving uitgedrukt: we hebben zeven verdachten gearresteerd. Met die persconferentie wilden de autoriteiten, operationeel tactisch gezien, ook andere mogelijke verdachten in de war brengen: hun hele planning was mislukt.
Borrelgesprek
De opmerkingen van deskundigen die achteraf precies weten hoe het anders had moeten gaan, moeten we als borrelpraat beschouwen.
Ons veiligheidsysteem is ingericht met het oog op het voorkomen van terreuraanslagen. Meestal zal het om mislukte complotten of vals alarm gaan. Het is daarom van belang om onschuldige burgers die daarbij worden gearresteerd, onmiddellijk vrij te laten.
Dat heeft Amsterdam ook gedaan. De driehoek heeft gehandeld in overeenstemming met het systeem van terreurbestrijding: bij ogenblikkelijke terreurdreiging moet worden opgetreden. Dat daarna de ernst ervan vals blijkt te zijn, is ingecalculeerd in ons systeem. Niet meer en niet minder.
Media
De media moeten leren begrijpen dat ook als de overheid optreedt, een terreurdreiging niet reëel hoeft zijn. Het zou anders zijn als de autoriteiten bijna elke dag een terreuralarm gaan afkondigen. Zolang ze secuur omgaan met meldingen, is dit soort incidenten aanvaardbaar.
En dan die Marokkanen! Ze verschijnen vrijwillig in een tv-programma. Daarmee geven ze hun eigen identiteit en woonplaats prijs.
Noch juridisch, noch moreel hebben ze recht op excuses. Het klinkt hard, maar dit is nu eenmaal de werkelijkheid. Een rechtmatig overheidsoptreden, ook achteraf bezien door een vals alarm, leidt niet tot excuses - hooguit tot schadevergoeding.