Deelname van de PVV aan de verkiezingen is reden voor onzekerheid bij de andere lijsttrekkers
De spanning onder de kandidaten voor het Europees Parlement loopt op. Niet eerder was er zoveel onzekerheid over de uitslag van de verkiezingen. Bij sommige partijen wordt ervan uitgegaan dat alleen de lijsttrekker zeker is van zijn plek. Dat komt doordat gevreesd wordt voor zetelverlies als gevolg van nieuwe politieke concurrentie, maar ook door de voorkeursacties van diverse kandidaten.
Bij het CDA proberen nummer 11 Mito Croes en nummer 25 Ria Oomen-Ruijten met voorkeursstemmen in het parlement te worden gekozen. Croes canvaste op de Antillen, waar hij vandaan komt en ‘bewerkt’ nu de Antilliaanse gemeenschap in Nederland. De stem van Oomen schalt al weken door de Limburgse ether. De CDA-kandidaten hoger op de lijst zijn zo gedwongen ook tot het gaatje te gaan.
Een reden van onzekerheid is de deelname van de PVV aan de verkiezingen. De debutant in Europa doet het in de peilingen onverminderd goed. Dat zijn overigens peilingen voor landelijke verkiezingen. Maar een van de eerste peilingen over de Europese verkiezingen bevestigde die trend.
Kwaliteit
Peilingen zeggen lang niet alles. Wetenschappers twijfelen sterk aan de kwaliteit. Hoe zijn ze tot stand gekomen, via internet of mondeling, en hoe is het ondervraagde publiek geselecteerd? Een onzekere factor vormt ook het moment van de peiling. Die heeft nooit plaats op hetzelfde moment als de verkiezingen. Dat betekent dat er nog van alles kan veranderen. Rita Verdonk zou er ooit dertig halen, dat is er nu nog een.
In 1986 zaten de peilingen er helemaal naast. De coalitie van VVD en CDA zou zeker haar meerderheid kwijtraken. Maar het CDA van Ruud Lubbers scoorde boven verwachting. Er was sprake van een Lubbers-effect: de CDA-premier had het zo goed gedaan in het televisiedebat op de avond voor de verkiezingen, dat hij alsnog glansrijk won.
Foutenmarge
Vast staat dat er een foutenmarge is van enkele zetels. Dat betekent dat er bij de Europese verkiezingen al helemaal weinig over valt te zeggen, want er zijn veel minder zetels te verdelen dan bij landelijke verkiezingen, namelijk 25.
De doorgaans lage opkomst bij Europese verkiezingen maakt het nog moeilijker om de uitkomst te voorspellen. PVV-lijsttrekker Barry Madlener hoopt op een hoge opkomst, maar hij vreest het tegenovergestelde. Mensen die tegen de Europese Unie zijn, blijven volgens hem eerder thuis.
Onderzoeker Claes de Vreese van de Universiteit van Amsterdam verwacht dat ook.
Trend
Foutenmarge of niet, de peilingen geven wel degelijk een trend aan. Bovendien spelen ze een grote rol in de campagne. Partijen volgen ze op de voet. Lijsttrekkers worden er gedeprimeerder of vrolijker van. De relaxte houding van Barry Madlener contrasteert wel erg met de verbetenheid van VVD-lijsttrekker Hans van Baalen.
De peilingen zijn ook bepalend voor het uitnodigingenbeleid voor tv-debatten. Wie hoog staat mag meedoen. Wie lager staat, maakt minder kans.
Van directere invloed is de berichtgeving over de peilingen. Niet door het telkens maar weer aangehaalde bandwagon-effect: kiezers zouden geneigd zijn op de virtuele winnaar te stemmen. Dat effect is nooit vastgesteld. Net zo min als het underdogeffect.
Paardenrace
Bij landelijke verkiezingen beïnvloedt de berichtgeving over de paardenrace - wint Bos van Balkenende? - de kiezers wel degelijk. Ze gaan nadenken over de consequenties van hun stem. Over de coalitie die er moet komen bijvoorbeeld. GroenLinks wordt bij landelijke verkiezingen steevast kleiner dan de peilingen aangeven: kiezers die op die partij overwegen te stemmen, kiezen in het stemhokje veiligheidshalve toch maar PvdA omdat links anders misschien helemaal niet op het regeringspluche komt.
Bij de verkiezingen van 4 juni speelt dit niet, omdat er op Europees niveau geen regering gevormd hoeft te worden. GroenLinks spint daar garen bij: de neiging om toch maar PvdA te stemmen, is er dit keer niet. Of iets dergelijks zich op de rechterzijde van het politieke spectrum afspeelt en twijfelaars eerder op de PVV doet stemmen, is niet bekend.