Wat zouden kapucijnapen stemmen?
Twee weken geleden was Frans de Waal spreker in het wetenschapscafé van de Rode Hoed in Amsterdam. Er waren niet minder dan 250 toehoorders in deze voormalige schuilkerk. Terecht.
Groot denker
De bioloog De Waal is een van de grootste denkers die Nederland heeft. We hebben niet alleen tulpen, polders, astronomen en coffeeshops, we hebben ook De Waal.
Frans de Waal is meer bijzonder dan Fortuijn, Cohen of Wilders, hij is briljanter dan Robbert Dijkgraaf, Maarten van Rossem of Midas Dekkers (nou is dat niet heel zo heel moeilijk, zeker bij de laatste twee), en ik denk zelfs dat hij als uithangbord voor Nederland belangrijker is dan Robin van Persie en Arjen Robben.
Amerika
Dat moet ik gelijk nuanceren want hij is nog maar gedeeltelijk Nederlander. Hij heeft zowel een Amerikaans als Nederlands paspoort en woont al dertig jaar in de Verenigde Staten. Hij is ooit door het weekblad Time uitgeroepen tot een van de honderd invloedrijkste mensen ter wereld.
Ik at voor de lezing even wat Thais met hem en toen vertelde hij dat hij per dag vier uitnodigingen krijgt voor een lezing ergens in de wereld. Daar is hij blij mee – een hoogleraar, zelfs in Amerika, is een beetje een ZZP'er, een zelfstandige zonder personeel, en heeft subsidies plus inkomsten uit de verkoop van boeken nodig - maar hij heeft ook de zorg over zijn apenkolonie - en dus accepteert hij maar drie lezingen per maand.
Hij had veel te vertellen in De Rode Hoed, zowel uit zichzelf als in reactie op het publiek. Ik geef een paar voorbeelden. In de eerste plaats maakte De Waal duidelijk dat er grote, aangeboren verschillen zijn tussen man en vrouw. Ik zeg het even op mijn eigen wijze: vrouwen zijn aardiger (empatischer) dan mannen, maar het is volslagen onduidelijk of je er in het gewone leven iets aan hebt om empatisch te zijn.
Apen
In de tweede plaats is xenofobie – een afkeer van de anderen – aangeboren. Dit is een geheel eigen invulling van De Waals lezing, moet ik er aan toevoegen. De Waal zit tegenwoordig erg op de denklijn dat de natuur niet alleen gemeen en zelfzuchtig is maar ook sociaal en onzelfzuchtig (van mij mag u dit 'links' noemen, alhoewel dat tekort doet aan het liberalisme – misschien is dat wel veel socialer dan het socialisme).
De Waal vertoonde resultaten van zijn experimenten met apen en mensapen waaruit bleek dat deze neefjes en nichtjes van ons erg sociaal waren – vooral wanneer het ging om soortgenoten die verwant dan wel bekend waren. Het dianegatief daarvan is natuurlijk dat ze soortgenoten die ze minder goed kennen, rustig laten barsten dan wel wantrouwen.
Xenofobie
Met ander woorden, een lichte mate van xenofobie is aangeboren. Het bestond al voor wij als aapmensen uit de boom klommen. Het is ook logisch. Voorouders van ons die destijds niet op Wilders zouden hebben gestemd, zijn uitgestorven voor ze zich hebben kunnen voortplanten.
Argwaan naar mensen die er anders uitzien dan wij en die anders doen dan wij, zit in onze genen. Maar in onze genen zit ook dat mannen verkrachters zijn. Met andere woorden, wij mensen zijn tegenwoordig zo beschaafd en wijs, dat we die primitieve, aangeboren tendenzen de baas kunnen worden. We zijn in staat om onze oerkrachten te beheersen.
Als wij een mooie, jonge vrouw in een kort rokje zien, dan verkrachten we haar niet. Als we mensen op straat zien die er anders uit zien dan wij (al dragen ze in onze ogen absurde kleding en praten ze een absurde taal) dan accepteren we hen – mits ze zich fatsoenlijk gedragen.
Politiek
Tenslotte, iets over links en rechts. Een van de mooiste natuurwetenschappelijke experimenten die er de afgelopen jaren heeft plaats gehad, is onder hoede van Sarah Brosnan uitgevoerd, een leerlinge van Frans de Waal.
Twee kapucijnapen zaten naast elkaar in een hok. Ze konden zien welke beloning ze kregen na een experiment. Het was een simpele proef. De apen kregen iets (een steentje of zo) en moesten dat door het hek teruggeven aan de menselijke experimentator en werden daarvoor beloond.
Rechtvaardigheid
Zolang de apen allebei hetzelfde kregen, ging dat heel goed. Deze kleine apen (met een staart, dus niet zo slim als mensapen en wij) zijn blij met een stukje komkommer en zolang als hun maat (die ze kunnen zien) hetzelfde krijgt als zij voor hetzelfde karweitje, zijn ze bereid om hun trucje (een steentje teruggeven) vijfentwintig achter elkaar te herhalen, zelfs voor zo’n lullige beloning als een schijfje komkommer.
Zodra echter hun maatje voor precies hetzelfde karweitje een druif (veel zoeter en dus aantrekkelijker dan een schijfje komkommer) krijgt, dan is de beer los. De eerste twee keer gooit de kapucijneraap zijn schijfje komkommer vol frustratie door de kooi, de derde keer draait hij zelfs zijn rug naar de experimentator toe. 'Krijg het rambam. Ik verdom het.'
Stemmen
Met andere woorden, dit is een diepe, aangeboren tendens in ons mensen. Al voor wij mens waren wilden we dat er een rechtvaardigheid zit in onze beloning. Dit roept de vraag op hoe kapucijnapen zouden stemmen. In eerste instantie lijkt dit naar de SP te tenderen.
Ik denk dat de meeste kapucijnapen het bizar vinden dat sommige mensen, die helemaal niet zoveel meer kunnen en presteren dan andere mensen, tien tot twintig keer zo veel druiven krijgen als anderen.
VVD
Bij nader inzien echter denk ik dat ze toch voor de VVD zouden kiezen. Ik zeg dat naar aanleiding van het uitstekende stuk dat vorige week in Elsevier stond over de bijstandsmoeders die er financieel op achteruit gaan wanneer ze gaan werken.
Ik denk dan ook dat kapucijnapen het wel eens zouden zijn met het voorstel van de VVD om het verschil in betaling tussen niet werken en wel werken te vergroten. Linkse tegenstanders mopperen dat de VVD de armen pakt maar het is toch te gek voor woorden dat mensen die in de bijstand zitten zo veel subsidies krijgen, dat ze er in geld op achteruit gaan als ze gaan werken.
Dat is onrechtvaardig, zou elke kapucijnaap zeggen, iemand die niet werkt evenveel druiven geven als iemand die wel werkt. Wedden dat alle kapucijnapen subiet zouden stoppen met werken?