door
Syp Wynia
22 jul 2010
Ruud Lubbers ging gisteravond laat bij de Koningin weg
Van Ruud Lubbers is al maanden bekend wie hij wel en wie hij niet wil laten regeren. De PVV in ieder geval niet, en de SP ook niet. Lubbers gaat weer in ‘het brede midden’ vissen
Daar was hij dan: Ruud Lubbers. De record-premier (1982-1994) mag dan 71 zijn, maar dat wil allerminst zeggen dat hij is uitgeteld. Gisteravond meldde de Rijksvoorlichtingsdienst dat de Kningin (zelf ook alweer 72) hem als adviseur had genood op Paleis Noordeinde. Na tienen kwam Lubbers opdraven en na middernacht was hij al informateur.
Lubbers kreeg van koningin Beatrix de opdracht haar ‘op zeer korte termijn’ te vertellen welke mogelijkheden er zijn om een meerderheidskabinet samen te stellen, waarbij – net als eerder – het ‘brede midden’ van VVD, PvdA, CDA, D66 en GroenLinks de potentieel deelnemende partijen zijn. Als dat niet zou kunnen moet hij wel kijken of er nog andere mogelijkheden zijn.
Koningin Beatrix nam haar besluit zonder fractieleiders in de Tweede Kamer te raadplegen. Alleen de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer kwamen langs, evenals de vice-voorzitter van de Raad van State en de informateurs van de mislukte paarsplus-poging. De koningin had dus de vrije hand en koos de CDA’er Lubbers. Zoals ze eind juni een andere naaste adviseur aan het werk zette: Herman Tjeenk Willink, de vice-voorzitter van de Raad van State.
Brede midden
Tjeenk Willink liet een opvallend document achter, waarin hij het kader schetste van een veelpartijenkabinet uit het brede midden waarbij de politiek leiders van de coalitie in de Tweede Kamer zouden blijven zitten en ook andere Kamerleden beter niet tot het kabinet konden toetreden. De ministers zouden van buiten de actieve politiek komen, zelf goeddeels hun regeerakkoord kunnen schrijven en hen onwelgevallige besluiten van de Tweede Kamer moeten negeren.
Of Lubbers er net zo over denkt als die andere rechterhand van de koningin is niet bekend. Bekend is wel dat Lubbers niet wil dat de Partij voor de Vrijheid gaat regeren. Dat liet hij net als andere CDA-oudgedienden als Dries van Agt, Willem Aantjes en vakbondsman Doekle Terpstra al voor de verkiezingen weten. Plotseling nam CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende hardhandig afstand van de PVV en wilde hij een coalitie met VVD, D66 en GroenLinks, desnoods aangevuld met de ChristenUnie. Zonder de ingreep van Lubbers had Balkenende die draai niet gemaakt.
Formule
Diezelfde Lubbers is nu dus informateur, namens en in opdracht van het staatshoofd, boven de partijen staande. Maar toen hij Balkenende sommeerde om weg te blijven bij de PVV en in zee te gaan met – onder meer – GroenLinks legde hij al een verband met het toen nakende akkoord van de vakbonden en de werkgevers over de AOW en de pensioenen. Met die verwijzing sloot hij overigens niet alleen de PVV uit, maar ook de SP, die – althans op dat moment – niets aan de AOW wilden doen.
Het brede midden waar Lubbers al maanden voor opteert past uitstekend in de formule van het buitenparlementaire zakenkabinet waar Tjeenk Willink al eerder toe adviseerde, een kabinet dat zich weinig gelegen hoeft te laten liggen aan het parlement. Wat zo’n kabinet ook moge doen, in ieder geval is het niet waarschijnlijk dat zo’n kabinet de uitgaven voor Europa en de ontwikkelingshulp reduceert en de kansarme immigratie stevig aanpakt – zoals partijen als de VVD en de PVV willen. Dat wil Tjeenk Willink niet, dat wil Lubbers niet en dat wil de Koningin – gelet op haar uitlatingen daaromtrent – naar alle waarschijnlijkheid ook niet.
Of de majesteit en haar adviseurs zullen slagen, staat natuurlijk niet vast. Misschien vraagt Lubbers aan VVD-leider Mark Rutte om een regeerakkoord te schrijven, misschien vraagt hij aan Rutte en CDA-leider Maxime Verhagen om dat samen te doen. Maar de kans dat Lubbers iets concludeert dat uitkomt buiten het regeringsvaardig verklaarde ‘brede midden’ is nihil.