door
Syp Wynia
31 jul 2010
Zou het Deens model ook in Nederland werken?
Wilders is opgetogen en Cohen heeft het te kwaad. Wie had ook kunnen denken
dat Lubbers de weg zou banen voor onderhandelingen tussen VVD, CDA en PVV? Die
combinatie heeft wel een krappe meerderheid, maar kán heel stabiel zijn
Wat voor Nederland ondenkbaar werd geacht lijkt nu toch echt te kunnen gebeuren: VVD en CDA regeren samen, vanuit de Tweede Kamer op de been gehouden door de Partij voor de vrijheid. Dat ‘Deense model’ wordt in Elsevier al twee jaar als mogelijkheid geopperd: niet omdat het moet, maar omdat het kan.
Wie klaagt dat Nederland onbestuurbaar wordt door de opkomst van nieuwe partijen moet niet achter de dijken blijven mokken, maar eens over de grens durven kijken, zo was de redenering. En in Scandinavië werken minderheidskabinetten vaak heel goed. In Denemarken regeren een liberale en een conservatieve partij inmiddels al negen jaar succesvol met gedoogsteun van de zusterpartij van de PVV.
Perspectief
Zoiets lijkt er hier nu ook van te kunnen komen, ook al moeten de echte onderhandelingen nog beginnen. En, verrassend misschien: het is ook de optie waar VVD, PVV en PVV het best mee uit de voeten kunnen. Dat biedt geen garantie, maar wel perspectief voor een duurzame samenwerking. Regeringssamenwerking waar iedereen ongeveer evenveel belang bij heeft biedt de beste basis.
Het belang van Geert Wilders van de PVV is dat hij grote invloed kan uitoefenen,
zonder vuile handen te maken en risico’s te lopen. Hij heeft een vinger in de pap in het regeerakkoord, via het gedoogakkoord dat hij met Mark Rutte (VVD) en Maxime Verhagen (CDA) wil sluiten. Maar hij hoeft zich in de Kamer en daarbuiten niet te houden aan wat hij niet heeft afgesproken. Wilders hoeft ook geen ministers te zoeken die er na verloop van tijd misschien andere opvattingen op na gaan houden dan hijzelf.
Premier
Voor Rutte is het niet alleen mooi dat hij premier kan worden, maar ook dat hij de PVV via het gedoogakkoord althans enigszins aan zich heeft gebonden. Dat is ook belangrijk voor de profilering van de VVD en van Rutte zelf. De VVD heeft een kans de grootste partij de blijven als de liberalen niet teveel met links flirten en er oog voor hebben waarom mensen op Geert Wilders (en eerder op Pim Fortuyn of Rita Verdonk ) stemmen.
Wellicht is er nog een premierbonus voor Rutte, na volgende verkiezingen. Voor Maxime Verhagen heeft deze constructie de schoonheid dat het CDA, dat altijd graag wil regeren dat kan doen zonder met PVV-ministers in het kabinet te zitten. Verhagen heeft de kleine, maar luidruchtige anti-Wilders-vleugel binnen het CDA even laten uitrazen, deed of hij onmogelijke eisen aan Wilders stelde, maar schoof toch ‘informeel’ aan bij VVD en PVV toen hij de indruk kon wekken dat hij dat op verzoek van informateur Ruud Lubbers deed. Voor zowel VVD als CDA geldt dat er bij een gedogende PVV veel meer baantjes in het kabinet te verdelen zijn dan bij een meeregerende PVV. Dat belang moet ook niet worden onderschat.
Kwetsbaar
Dat de samenwerking tussen VVD, PVV en CDA toch kwetsbaar is, heeft andere oorzaken. De combinatie heeft maar één zetel meerderheid in de Tweede Kamer en geen meerderheid in de Eerste Kamer. Er hoeft maar één Kamerlid (dat kan ook een CDA-kamerlid zijn) uit de boot te vallen en dan kan de constructie uit elkaar vallen.
Bij de linkse partijen zijn de druiven ondertussen zuur. Job Cohen van de PvdA en Alexander Pechtold van D66 klagen dat informateur Lubbers zijn boekje te buiten is gegaan door met
een minderheidskabinet uit de hoge hoed te komen.
Cohen opperde gisteravond dat er toch maar weer naar een vijfpartijenkabinet (VVD, PvdA, CDA, D66, GroenLinks) moet worden gekeken. Dat zei hij half juni ook al gedurende een halve dag. Tot hij door Pechtold en Femke Halsema van GroenLinks tot de orde werd geroepen omdat zij samen wel met de VVD, maar niet met het CDA in zee wensten te gaan.
Job Cohen is, als het allemaal doorgaat, de grootste verliezer van allemaal. Hij lanceerde zich als lijsttrekker van de PvdA om Geert Wilders te kunnen bestrijden. Hij wekte de indruk de verkiezingen te kunnen winnen en premier te worden. Vervolgens verloor de PvdA onder Cohen opnieuw bij de verkiezingen. Cohen speelde hoog spel door alleen met D66 en GroenLinks te willen regeren en zonder het CDA. Door alternatieven te blokkeren maakte hij de weg vrij voor een comfortabele gedoogrol voor Wilders. Zoals het er nu bij staat moet Cohen straks oppositieleider spelen.
Met Wilders naast zich. Maar die voert dan oppositie vóór het kabinet.