door
Syp Wynia
22 sep 2010
Vertrekkend premier Jan Peter Balkenende brengt de koningin in de problemen met zijn Troonrede
De premier opereerde onhandig in de affaires rond Margarita en Mabel en het huis van Willem-Alexander in Mozambique. Op de valreep laat hij koningin Beatrix nog een paar politiek gevoelige uitspraken doen
De Troonrede van Prinsjesdag 2010 begon al meteen met een keiharde linkse. 'Willen wij het economisch herstel vorm kunnen geven, dan is stabiel bestuur gewenst'. Dat lijkt een open deur, een dooddoener, zoals er zo vele in de Troonrede staan.
Maar zo is het natuurlijk niet. Niet voor niets stond de aanstaande oppositieleider Job Cohen (PvdA) instemmend te grijnzen bij deze binnenkomer. Het is precies wat hij steeds zelf zegt. Voor een stabiel bestuur is Cohen nodig. Volgens Cohen. En kennelijk ook volgens uittredend premier Jan Peter Balkenende (CDA). Of toch volgens koningin Beatrix?
Plompverloren
Daar bleef het niet bij. Plompverloren, ergens tussen de pensioenen en de levensverwachting, las de koningin het volgende voor: 'In het verleden waren er reeds voortdurend inspanningen nodig om tegenstellingen en verschillen van opvatting in de samenleving beheersbaar te houden'.
Ze zei dat het een taak voor iedereen was om 'tegenwicht' te bieden en dat 'een harmonieuze samenleving is gebouwd op respect, verdraagzaamheid en wellevendheid'. 'Dat vergt geven en nemen, tolerantie maar ook aanpassing. Dat is de verantwoordelijkheid van ons allen.'
Handen wrijven
Ook daar stond de aanstaande linkse oppositie handen bij te wrijven. Zoals omgekeerd vooral Geert Wilders van de PVV zich kapot ergerde. Waarmee het politieke karakter van deze uitspraken wel geïllustreerd is.
Verschillen in opvattingen beheersbaar willen houden, kan gelezen worden als een oproep tot (vrijwillige?) inperking van de vrijheid van meningsuiting.
'Aanpassing' als een taak 'voor ons allen' staat voor 'integratie moet van twee kanten komen', een nauwelijks meer gehoorde, maar zeer politieke opvatting over de multiculturele samenleving.
Corrigeren
Het kan natuurlijk zijn dat Balkenende zichzelf nog even wilde corrigeren. Hij had zijn premierschap in 2002 immers mede te danken aan het feit dat hij afstand nam van het multiculturele denken.
Als Balkenende gisteren voluit de volledige verantwoordelijkheid voor de Troonrede had genomen, had hij de schade kunnen beperken. Maar hij weigerde enige toelichting op Miljoenennota en Troonrede.
De Telegraaf verwijst naar 'ingewijden' die melden dat de tekst van de Troonrede door de premier 'in samenspraak' met de koningin is opgesteld.
Royale vinger
Dat zal zeker zo zijn. Premier Ruud Lubbers (CDA) zei in 1992 dat hij en de koningin 'vele tientallen uren' samen aan de Troonrede zaten te werken.
Sindsdien wordt de Troonrede gezien als een tekst waarbij de koningin een royale vinger in de pap heeft. Balkenende weet dat natuurlijk ook. En dus heeft hij de koningin er voor te behoeden dat zij in opspraak komt doordat er in de Troonrede uitspraken staan over het gewenste volgende kabinet. Of over vrijheid van meningsuiting en de multiculturele samenleving. Dat zijn toch al thema's waarop de Koningin kwetsbaar is.
Profiel
Zij is tijdens de formatie zelf onderwerp van discussie geworden. En over multiculturaliteit heeft de Koningin al eerder een profiel opgebouwd waarmee ze haar eigen rol tot onderwerp van politiek debat heeft gemaakt.
Zo past deze Troonrede in de reeks van blunders van Balkenende rond de monarchie. De vertrekkend premier opereerde al onhandig in de affaires rond Margarita en Mabel en het kroonprinselijk buitenverblijf in Mozambique. Hij kon het niet laten daar op de valreep nog een incident aan toe te voegen.