Meer macht naar Europa? Volgens Merkel wel, volgens Sarkozy niet
Hoe langer de schuldencrisis - nu eurocrisis - duurt, hoe onbegrijpelijker het wordt dat ooit een munt kon worden ingevoerd zonder fundamenten. Een roekeloos project waarmee voormalige Europese leiders hun opvolgers opzadelden. Die zijn nu al achttien maanden aan het proberen de schade te beperken.
Deze week werd het stadium van het gegoochel met verdragen bereikt. Voor de Europese top kondigden de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy aan dat er een nieuw verdrag moest komen om begrotingsdiscipline af te dwingen.
Disciplineren was in al die achttien maanden al het credo. Er is ook al een hele reeks afspraken gemaakt, maar er was meer nodig om het vertrouwen in de euro te herstellen, vond het Frans-Duitse duo dat nu met een nieuw verdrag op de proppen kwam.
Immers: een verdrag legt iets vast waar niemand onder uit kan. Heel wat anders dan al die vrijblijvende afspraken die eerder gemaakt werden om de crisis te bestrijden.
Wakker
Verdragen vormen, hoe raar het ook lijkt, het sexyst onderwerp van de Europese politiek. Denk alleen al aan de Europese Grondwet en het Verdrag van Lissabon die het Europese publiek, dat nooit veel belangstelling had getoond voor de Europese Unie, opeens wakker schudden.
Iets dergelijks zou nu ook weer kunnen gebeuren. We praten immers over de vraag wie de begroting van een land bepaalt.
Regering en parlement hebben al lang geleden, in 1997 bij de totstandkoming van het Stabiliteits- en Groeipact, ingestemd met strenge begrotingsregels. Maar die werden nooit opgevolgd.
Vandaar nu dat nieuwe verdrag, geopperd nota bene door de twee landen die destijds het SGP buiten werking stelden omdat ze er zelf niet aan wilden voldoen.
Economisch beleid
Maar er moet meer plechtig worden vastgelegd, namelijk de afspraken over het eenvormige Europees economisch beleid dat zorgt voor allemaal even gezonde economieën. Dan gaat het over belastingen, pensioenen, lonen, huizenmarkten en dus ook hypotheken.
De Europese top werd in zoverre een succes voor Merkel en Sarkozy dat het nieuwe verdrag er komt. Voorzitter Herman van Rompuy van de Europese Raad van regeringsleiders had liever een protocolletje aan het Verdrag van Lissabon toegevoegd, dat leidt immers tot minder gedoe, maar moest inbinden.
Gedoe was er nu al door het afhaken van het Verenigd Koninkrijk, dat vreest dat het Europees economisch beleid leidt tot Europese regulering van financiële markten en dus van de eigen City.
Het is duidelijk dat een verdrag voor 26 in plaats van 27 landen weer allerlei juridische complicaties oproept. Maar met juridisch gegoochel is de Unie groot geworden.
Meer Europa
In Nederland zal de discussie zich toespitsen op de vraag of het verdrag leidt tot meer Europa. Merkel gelooft van wel, maar Sarkozy benadrukte in zijn persconferentie telkens hoe ‘intergouvernementeel’ het nieuwe verdrag wel niet was. Letterlijk klopt dat natuurlijk: het is een verdrag van landen.
In werkelijkheid ligt het niet zo zwart wit. Al die Europese afspraken voor de munt, de nationale begrotingen en de economie leiden in de toekomst vast nog tot een Europees ministerie van Financiën. Maar als het gaat om straffen uitdelen aan begrotingszondaars blijven de lidstaten op de bok zitten.
Alleen al de opkomst van de vele informele Europese toppen sinds het uitbreken van de kredietcrisis in 2008 geeft al aan dat de macht van de regeringsleiders en dus de lidstaten er niet minder op is geworden.
Europese instellingen en nationale regeringen houden elkaar zo telkens in de greep, of misschien wel in balans.
Referendum
Moet het nieuwe verdrag leiden tot een referendum, nieuwe verkiezingen of stemmen met tweederde meerderheid?
Hiernaar gevraagd door elsevier.nl zei premier Mark Rutte in Brussel dat dit allemaal niet aan de orde is. ‘Dit is niet meer dan het sluitstuk van het Stabiliteits- en Groeipact,’ zei Rutte, zelfverklaard tegenstander van referenda.
Bevoegdheden
Wat de precieze gevolgen van het verdrag zullen zijn, is nog moeilijk te beoordelen: het verdrag is er nog niet. Juristen gaan vanaf volgende week aan de slag.
In maart moet er al een definitieve tekst liggen. Dan kunnen de politici in de lidstaten oordelen in hoeverre er nieuwe bevoegdheden worden afgestaan en of ze daarmee instemmen.