Een beeld uit de film Sonny boy
Over aangrijpende gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog worden nog steeds mooie boeken geschreven. Literatuur zwijgt niet over die oorlog, het onvoorstelbare dat de Europese beschaving is overkomen. Maar niet alle soorten producties brengen de ernst van het verhaal naar voren.
Een oude wijsheid zegt dat elk groot, nationaal leed dragelijk wordt, zodra het als een verhaal kan worden verteld. De Held van Jessica Durlacher is zo’n verhaal. Een groot verhaal dat ook groot en mooi wordt verteld. Iedereen moet dat lezen.
Films
Maar er zijn ook films die een groot verhaal prachtig kunnen vertellen en afbeelden. De film Sonny Boy is een van de beste Nederlandse films die ooit is gemaakt. Het verhaal draait om Suriname en haar moederland Nederland. Dat is op zich al een zeer gecompliceerde kind-ouder verhouding. Ik blijf het wonderlijk vinden dat er duizenden kilometers ver van deze moerasdelta, in een totaal andere cultuuren in een totaal ander klimaat, mensen zijn die Nederlands spreken.
De Nederlandse taal maakt van ons een grammaticale eenheid. Wij zijn cultuurgenoten. Dit is een wonderbaarlijk verhaal. Surinamers zijn fantastische mensen. Eigenlijk vind ik Nederland ondenkbaar zonder Surinamers. Zij zijn ook een onderdeel van de Nederlandse identiteit.
Slavernij
Wie dit verhaal, de gecompliceerde relatie tussen Nederland en Suriname vertelt, moet erg voorzichtig zijn om niet in clichés terecht te komen. Als we over Suriname spreken, dan praten we over de schoonheid van de mensen maar ook over de wreedheid van de slavernij. Sonny Boy is op een waar gebeurd verhaal gebaseerd. Het verhaal begint in het Nederland van de jaren twintig van de vorige eeuw.
De Surinaamse held uit het verhaal reist in de jaren twintig naar Nederland om te gaan studeren. In moederland, Nederland, kende men Suriname maar geen Surinamers. Het zijn twee verschillende zaken. Suriname was voor velen een abstract verhaal.
De Surinaamse jongen Waldemar wordt verliefd op Hollandse Rika. Rika heeft vier kinderen en een strenge protestante man. Zij zelf is katholiek. Zodoende worden alle conflicten van die tijd subtiel afgebeeld: katholiek versus protestant, blank versus zwart, ruimdenkend versus bekrompen et cetera. Maar het is geen clichéverhaal over racisme en hoe Nederland en Nederlanders slecht waren.
Joden
Waldemar en Rika krijgen een zoon. Een streng protestantse man, een donkere Surinaamse geliefde en een buitenechtelijk kind! Hierdoor werd je in die tijd gewoon dakloos. Toch werden ze in Scheveningen geholpen door een café-eigenaar die ook nog piano speelt. Zijn eerste vraag is: komen jullie uit Egypte? Deze simpele maar treffende vraag verraadt zijn joodse afkomst. Joden weten, behoren te weten, wat het is om dakloos te zijn en wat het is om een slaaf te zijn.
Een Surinaamse jongen in het Nederland van toen was een bijzonder fenomeen. Het was iets bezienswaardigs. Nederland was toen geen multiculturele samenleving. Maar de liefde tussen Rika en Waldemar maakte ze niet alleen bezienswaardig maar ook uniek in hun soort, in hun grootheid.
Vreugde weg
En ja, dan komen de Duitsers. Vanaf dat moment werd het sublieme vermorzeld. Langzamerhand laten de camera’s zien hoe het Nederland van Rika en Waldemar verandert en in de greep van duivel komt. De aardige Jood is er niet meer. Zij moesten worden opgeruimd (aufzuräumen) De vreugde is weg. De vreugde? Het gaat om de gezelligheid. Gezelligheid?
Naar aanleiding van februari-staking gaf Joseph Goebbels een paar ‘goede adviezen’ aan Seyss-Inquart: ‘Je moet de Hollanders hun portemonnee en hun gezelligheid afpakken. Ik stel een boete van 50 miljoen gulden voor. Dat zal indruk maken.’ Geld en gezelligheid! Geld was er niet meer. De gezelligheid was ook opgeruimd.
Waldemar en Rika gaan onderdak bieden aan Joden. Zij maakten deel uit van het verzet. De rest vertel ik u niet. Een prachtige film over prachtige mensen in een lelijke tijd. U moet het zelf gaan zien.
Sonny Boy, wat een film!