Ramsey Nasr
Hoeveel domheid, grofheid en achterlijkheid kan een natie of een cultuur verdragen? Een prachtige vraag. Maar hoeveel komedie, hoeveel amateuristische herhaling van radicalisme uit de 19e eeuw of de jaren zestig van de 20e eeuw kan een natie of een cultuur verdragen? Ook een prachtige vraag.
Onze Dichter des Vaderlands presenteert zich soms als prototype van een komische herhaling van wat ooit een authentieke vorm van radicalisme was.
Alleen al de titel 'Dichter des Vaderlands' is komisch. Slechts in lage landen zijn komedianten te vinden die deze rare titel in een niet-dichterlijke cultuur aanvaarden.
Dichter des Vaderlands: een Prins Carnaval in het Land van Ooit. Dat is echt goed voor de lachspieren!
Cabaretier
Ramsey Nasr speelt op een onnavolgbaar geëngageerde wijze de rol van Dichter des Vaderlands. Hij is een Prins Carnaval die zich in zijn kinderlijke verbeelding wellicht meet met Giuseppe Garibaldi, Karl Marx of Ernesto Che Guevara.
We mogen ons rijk rekenen met zo’n getalenteerde cabaretier. De Dichter des Vaderlands rijst telkens op als geweten van de natie - en soms ook van de mensheid. Zo verscheen hij als leider van de radicale opstandelingen: de kunstenaars.
Donderpreek
Wie op de gesubsidieerde kunstsector wil bezuinigen, is rancuneus en gevaarlijk. De Dichter des Vaderlands opende zijn donderpreek een paar weken geleden als volgt - en laat het voorzichtig tot u doordringen: ‘Ik neem aan dat u mij kunt horen, of anders uw onderknuppel wel, Hobbitliefhebber Halbe.’
De staatssecretaris wordt tot een wezen in een niet-bestaande wereld gereduceerd, dus richt de Dichter des Vaderlands zich tot de minister-president:
‘Geachte premier Rutte, er bestaan in deze materiële wereld een paar zaken die ons scheiden van de apen. Kunst is daar één van. Verder zijn er nog de nutteloze noodzaak om kennis te vergaren, en om andere mensen te helpen. Kunst, kennis, altruïsme maken ons tot mens.’
Homerus
Verdorie, waarom beseffen we niet dat de kunst zo belangrijk is? Waarom kreeg Homerus - geen Dichter des Vaderlands maar een gewone Griekse dichter - geen subsidie voor zijn magnifieke werk?
De Dichter des Vaderlands zou wellicht zeggen: de Grieken waren barbaren, maar de Perzen waren echt beschaafd. Waren de Perzen dan de echte Grieken, omdat de kunst in Perzië van oudsher een statelijke, koninklijke aangelegenheid was? Je weet nooit hoe een Dichter des Vaderlands redeneert. De Perzen leefden in een despotische cultuur.
Hannah Arendt
Wat ik wel weet, is dat de mens in de eerste plaats een sociaal (of politiek) wezen is. De polis, het politieke, is de ruimte waarbinnen volgens Hannah Arendt het esthetische, het filosofische en het morele zich hebben kunnen ontwikkelen.
Het primaat ligt niet bij kunst, filosofie of andere menselijke activiteiten. Het primaat van de politiek maakte datgene mogelijk wat het Westen nu is. Polis is de verschijningsruimte waarin kunstenaars hun werk aan anderen kunnen presenteren.
De esthetisering van het politieke was juist een onverzadigbaar verlangen van het nationaal-socialisme. De statelijke kunst moest de politieke ruimte inrichten, en daarvoor was de staat bereid om andere landen van hun kunstwerken te beroven. Kort voor zijn dood stond de Führer te kijken naar het ontwerp van een nieuw Berlijn, met standbeelden, kunstwerken, theater en opera. Het primaat ligt bij het politieke - maar de autonomie is onontbeerlijk voor kunst en politiek.
Verraad
De kunstenaar die in een democratische rechtsorde een radicale politicus wil worden, verraadt de kunst en de politiek. ‘Wanneer een regering daarvoor geen geld meer wenst uit te trekken maar integendeel besluit vooral en juist op deze vlakken te bezuinigen, wetend dat de behaalde winst miniem zal zijn, dan zegt dat iets over ons beschavingspeil. Dit kabinet toont enkel zijn grijns en zijn tanden. Het trekt ons terug naar het dierenrijk.’
Zonder subsidies, vooral zonder de gesubsidieerde kunstenaar, gaat onze beschaving terug naar het dierenrijk.
Alleen al om deze arrogantie te bestraffen, moeten we deze waanzinnige subsidies beperken. Wordt de gesubsidieerde kunstenaar dan een dier? Wordt het vaderland van de Dichter des Vaderlands een dierenrijk?
Talenten
De Dichter des Vaderlands begrijpt niet dat hij nergens in de wereld zo vrij is als in een democratische samenleving. Alleen kan de democratische staat redelijkerwijs niet waarborgen dat allerlei 'talenten' - die wellicht geen talenten zijn - de Homerische status krijgen.
De Dichter des Vaderlands kan zeggen: wat moet ik doen als mijn gedichten niet worden verkocht, waar moet ik dan van leven? Ja, dat is een belangrijke vraag.
Wedervraag
Mijn wedervraag is: bent u een gezond mens? Of een vreemdsoortig wezen uit een niet bestaande wereld? Als u een gezond mens bent, gaat u gewoon werken. Ook de Iraanse dichters moesten werken om te kunnen overleven. Ze waren grote dichters en hun poëzie heeft de tand des tijds overleefd.
Waarom veracht Ramsey Nasr de arbeid en het gewone leven? Nasr eindigt zijn meeslepende komedie met een zinnetje dat een ernstige vorm van egoïsme en mensenhaat niet kan verbloemen: ‘Het gaat vandaag niet over kunst. Dit kabinet haalt de mens uit ons weg.’ De mens is de kunst en de kunst wordt gesubsidieerd. Wat een nonsens!
Gelukkig zijn er nog steeds landen waar ze geen idioot hebben kunnen vinden om als Dichter des Vaderlands aan te stellen.