door
Afshin Ellian
15 okt 2012
Holleeder praat en denkt als een jurist
Willem Holleeder kwam en sprak. Er was voorafgaand aan de uitzending van College Tour enorm veel tumult. De verontwaardiging was groot.
Gek genoeg waren het vooral journalisten die bezorgd waren over de ontwikkeling van goede zeden in Nederland.
Natuurlijk werd Twan Huys het mikpunt van alle kritiek en verontwaardiging. Zelfs die warrige linkse moppersmurf van de Volkskrant, Jean-Pierre Geelen, viel Twan Huys aan. Jean-Pierre vindt alles wat een beetje links is spannend en goed. De aanval van Geelen moet Twan Huys als een compliment beschouwen.
Postmodern wereldbeeld
Moppersmurf Jean-Pierre en knuffelcrimineel Holleeder delen onbewust de uitgangspunten van een postmodern wereldbeeld.
Holleeder is al berecht, en Twan Huys is geen rechter, laat staan officier van justitie. Eigenlijk was het een zeer belangrijke uitzending. Dit zal ik uitleggen.
Holleeder viel meteen de media aan. Als een onpartijdige waarnemer moet ik zeggen dat Holleeder hier een punt had. Iedereen wil hem spreken en hem een podium geven maar als College Tour dat doet, is dat plotseling slecht voor de publieke moraal. Zijn al die ranzige programma’s niet slecht voor de publieke moraal?
Speelfilm
Steeds moest ik aan de speelfilm De Heineken Ontvoering denken. Een prachtige film van uitzonderlijke kwaliteit. Maar ik worstelde met de vraag of de echte Holleeder overeenkomt met het personage in de film. Holleeder werd in die film neergezet als een meedogenloze, licht ontvlambare crimineel. Eigenlijk wordt hij als een vorm van het kwaad neergezet. Is dat zo? Holleeder en het kwaad?
Holleeder had zichzelf behoorlijk in de hand, maar straalde toch ongeduld uit. Niet zomaar ongeduld, maar een ongeduld met fysieke intimidatie. Tegenspraak en het stellen van wedervragen duldde hij niet. Ondanks zijn zelfbeheersing ontstond soms het gevoel dat hij over dezelfde eigenschapen beschikt als het personage in De Heineken Ontvoering: zijn fysieke, intimiderende ongeduldige houding. En toch lijkt hij een normaal mens.
Duistere wereld
Wij willen niet dat een crimineel die ernstige gewelddadige delicten heeft gepleegd op ons, ‘normale’ mensen gaat lijken. De geweldenaar moet de duistere wereld vertegenwoordigen. En wij de verlichte wereld.
Maar Holleeder lijkt op een normaal mens. Hij is een van ons die tot een afschuwelijke geweldenaar is geëvolueerd. En dat willen we niet zien. Dat vinden we verschrikkelijk. Wij zijn toch hoger en beter!? Ooit zei Desmond Tutu dat we niet naar een duivel met twee horens moeten zoeken, de duivel lijkt erg op ons.
Aangeboren
Holleeder gelooft niet in aangeboren criminele elementen. Een samenloop van omstandigheden maakte Holleeder tot wat hij is. Een verschrikkelijke vader die hem geregeld mishandelde en een criminele omgeving hebben van hem een geweldenaar gemaakt.
Dat is waar, maar het dekt de waarheid niet volledig. Er zijn genoeg mensen die onder dezelfde afschuwelijke omstandigheden andere beslissingen hebben genomen. Holleeder moet niet verdoezelen dat hijzelf - en niet het abstracte begrip 'omstandigheden' - hem deed besluiten om extreem geweld toe te passen op Heineken en wellicht op anderen.
Wij zijn een product van de omstandigheden waarin we ons bevinden, maar er zijn handelingen die de basiswaarden van het mens-zijn aantasten. Voor het verrichten van deze handelingen is een beslissing nodig.
Misdaad en Straf
Ja Willem, lees Misdaad en Straf van Dostojevski. Gij zult niet doden en ook geen pogingen daartoe doen! Geen omstandigheid kan iemand ontslaan van zijn individuele verantwoordelijkheid aangaande het gebod: gij zult niet doden.
Waarom wil Holleeder zijn criminele handelingen niet gewetenloos laten overkomen?
Holleeder is geïnteresseerd in psychologie, en is daarmee een product van het postmoderne wereldbeeld dat bijna alle objectieve waarheden met een beroep op psychologie wil ontkennen.
De psychologisering van waarheid is het grootste verweer van Willem Holleeder waardoor Holleeder hoopt als subject, als handelend persoon dus, te verdwijnen in de duistere alomvattende psyché. Dat was en is een politiek, ethisch en wetenschappelijk probleem van de moderne westerse wereld.
Waarheidscrisis
De crisis van waarheid! Daarop drijft Holleeders verweer. Maar ook de gedachtewereld van iemand als Jean-Pierre Geelen berust op deze waarheidscrisis.
Holleeder is ook een product van juristerij. Hij praat en denkt als een jurist. Om precies te zeggen: als een rechtspositivist. Het recht is niets anders dan geschreven wetten. Daarom vroeg Holleeder telkens aan studenten om in gesprek met hem de wetten na te komen. Alle vragen die voorbij de wetten waren, tartten hem. Zelfs verlangde hij van alle studenten dat zij hem vragen stelden conform het Wetboek van Strafvordering.
Willem vergat dat deze bijeenkomst niks te maken had met de strafrechtspleging, maar met een zoektocht naar waarheid - niet alleen de strafrechtelijke maar ook de morele en maatschappelijke waarheid.
Lege kant
Het akelige aan Willem Holleeder is dat hij op een natuurlijke wijze de lege kant van juristen heeft aangetoond. De leegte van juristen is de echte duistere kant van Willem Holleeder geworden. Immers, buiten de rechtspositivistische procedure valt niets meer te zeggen. Alleen trekt dit zwarte gat nog de holle gepsychologiseerde woorden aan.
De uitzending is geslaagd. Ook de jurist is ontmaskerd. Het binnenste van Holleeder is angstaanjagend leeg.