Amerikanen hechten zeer aan hun vorm van democratie (foto EPA)
De Amerikanen kiezen binnenkort hun 45ste president. De voorspellingen zijn niet uitgekomen. Sommige Hollywoodfilms voorspelden dat de eerste Amerikaanse zwarte president door een aanslag om het leven zou komen. Dit gebeurde niet. En gelukkig maar.
President Barack Obama moet worden beoordeeld op van zijn presidentiële daden, niet op zijn huidskleur. In tijden van verkiezingen worden geregeld de Amerikaanse Founding Fathers geciteerd. En natuurlijk de Engelse filosoof John Locke (1632-1704).
Alle pijlen richten zich op de centrale macht (Washington) die te machtig aan het worden is. De Amerikaanse belofte van vrijheid en gelijkheid voor de wet kan het best worden gerealiseerd door de inperking van de centrale macht, namelijk Washington. Waarom is dit principe zo fundamenteel voor Amerikanen?
Radicaliteit
De Amerikaanse politiek is gebaseerd op Europese, verlichte staatstheorieën. De radicaliteit van de democratie ontlenen de Amerikanen aan Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). Politiek is dan vooral een zaak van individuele burgers die er op allerlei niveaus via de stembus vorm en inhoud aan geven.
De Amerikaanse radicaliteit van de democratie is in de westerse wereld een uniek fenomeen. In de Verenigde Staten worden op allerlei niveaus voortdurend verkiezingen gehouden.
De Amerikaanse democratie buigt de eeuwigheid om in tijdelijkheid. Alles is tijdelijk. Discontinuïteit voert in de Amerikaanse bestuurscultuur de boventoon. En dat is te danken aan de democratie.
Handhaven
Maar kan de politieke macht zichzelf handhaven in een discontinue vorm? Nee, niet echt. Maar daarvoor hadden de Amerikanen een oplossing: traditie. Die traditie moest worden gebaseerd op de Grondwet.
De Constitutie is de echte, heilige en onaantastbare tekst van de Amerikaanse samenleving. Hannah Arendt (1906-1975) merkte op dat de Amerikaanse Constitutie de uiteindelijke belofte inhoudt die de Amerikanen aan elkaar verschuldigd zijn.
Veel later zouden ook de Duitsers voor het Amerikaanse model kiezen: Verfassungspatriotismus. Maar daar was de Tweede Wereldoorlog voor nodig. Het nationalistische imperialisme hebben Duitsers ingeruild voor het Grondwetpatriottisme.
Ingebed
De discontinuïteit van de democratie wordt ingebed in de continuïteit van het Grondwetpatriotisme. Is dat voldoende?
Nee, de lokaliteit van de politiek is een andere traditie, die paradoxaal genoeg de continuïteit versterkt. Politiek is in Amerika een lokaal fenomeen. Alle media zijn ook gericht op lokale kwesties. Dit wordt door de Amerikanen niet als provincialisme gezien.
Wat wij hier als dorpspolitiek beschouwen, wordt in de Verenigde Staten als het hart van de politiek gezien. Een Amerikaanse parlementariër, op welk niveau ook, is altijd afhankelijk van zijn achterban, van zijn lokale machtsbasis en mensen.
Legitimatie
De lokaliteit van de politiek vergroot niet alleen de democratische legitimatie, maar verbindt de Verenigde Staten met elkaar. Is dat alles?
Nee, er is ook nog het christendom - het Amerikaanse geloof in het gegeven dat ze één natie onder God zijn. De scheiding tussen kerk en staat, de godsdienstvrijheid en de bloei van de religie worden gezien als een onderdeel van de cultuur. De Amerikaanse versie van geloof is ook diep verbonden met een imperiaal denken. Ze lijken op de Romeinen: Goden, zegen Rome; God zegene Amerika; God bless America.
Alle goden zijn welkom in Amerika, zolang ze zich niet verzetten tegen Amerika. Doen ze dat wel, dan zullen ze vanzelf verdwijnen in de Amerikaanse geschiedenis.
Verkwanselen
President Obama krijgt het verwijt dat hij de lokaliteit van de Amerikaanse politieke macht aan het verkwanselen is. Een verzorgingsstaat naar het model van Europa zou het einde van de lokaliteit van de democratie in Amerika inluiden. Een verzorgingsstaat heeft een sterke centrale macht met een enorm controleapparaat nodig. Hierdoor zullen de staten gezag en autoriteit verliezen ten gunste van een monsterlijke staat in de hoofdstad.
Het zorgplan van Obama wordt als bewijs gezien voor de breuk met de traditie, namelijk de basis van de macht, de lokale politiek.
Niemand wil Amerikaanse patiënten of zorgbehoevenden in de steek laten. Maar een verzorgingsstaat die de lokale politiek buitenspel zet, is in de ogen van veel Amerikanen een collectieve euthanasie. Obama’s zorgplan is voor hen een rechtstreekse aanslag op een traditie die in Amerika voor continuïteit zorgt. De verbondenheid zal afnemen en de traditie zal invalide raken.
Alles kent zijn prijs, ook de Amerikaanse democratie: minder zorg, maar meer vrijheid, zelfbeschikkingsrecht en democratie.