door
Afshin Ellian
26 okt 2012
Miljoenen moslims gaan op pelgrimstocht naar Mekka
Het Offerfeest is begonnen. De hadj, de pelgrimstocht, kleurt de steden Mekka en Medina in Saudi-Arabië. Miljoenen moslims vieren dat Abraham niet zijn zoon, maar een dier heeft geofferd aan het opperwezen. Toch is dat niet de echte betekenis van hadj.
Al voordat de islam de officiële religie van het schiereiland Arabië werd, maakten Arabieren de pelgrimstocht hadj naar Mekka, en de kubus was er al. Die kubus noch de hadj is een uitvinding van de profeet Mohammed. Beide tradities bestonden al, de ongelovigen vierden de hadj.
Inderdaad, Mohammed heeft twee pre-islamitische tradities van polytheïsten overgenomen en die te vuur en te zwaard verdedigd.
Business
Natuurlijk waren de Mekkanen erg bezorgd over de religie van Mohammed. De aristocraten van Mekka maakten zich zorgen over twee specifieke zaken: business en tolerantie. Mekka was een zakenstad. De inwoners verdienden hun geld met de handel met andere gebieden. Ook konden ze geld verdienen aan de kubus van Mekka. Velen in de wijde omtrek hechtten geloof aan die kubus, als huis van de goden. Goddelijke symbolen stonden er vreedzaam naast elkaar.
Hadj leverde de polytheïsten geld op. De bedevaartgangers hadden tijdens hun verblijf in Mekka producten en diensten nodig, zoals water, eten, een verblijfplaats en soms ook een offerdier.
Tolerantie
Ze verkochten hun eigen producten aan de handelaren in Mekka. Zo was iedereen tevreden: de goden waren blij met hun verering en de mensen verdienden geld aan het profane festival.
En de tolerantie? De Arabieren kenden geen godsdienstoorlogen. Ze hadden geen godsdienst, zeker geen staatsgodsdienst. Ze kenden - net als de Romeinen - goden met hun tradities, geboden en verboden. Maar die goden voerden geen onderlinge oorlogen, er bestond geen drang om anderen de eigen godsdienst op te leggen. En geen Arabier vond het een probleem als er nieuwe goden bijkwamen: hoe meer goden, hoe meer geluk en geld.
Er waren indertijd ook monotheïstische religies in Mekka en Medina. Op het schiereiland Arabië wemelde het van de joden en christenen. Zij konden hun religie probleemloos belijden.
Slaven
Daarnaast was Arabië een vrijplaats voor vluchtelingen. Volgens verschillende bronnen was Salman de Pers een vluchteling uit Perzië. Hij was aanvankelijk aanhanger geweest van de Iraanse profeet en wijsgeer Manie. Toen deze aanhangers werden vervolgd, vluchtten ze: naar het Byzantijnse rijk, naar Indië en naar Arabië. Natuurlijk was er geen verdrag ter bescherming van politieke vluchtelingen. Ontheemden werden daarom niet zelden als slaaf beschouwd en behandeld.
Salman de Pers werd later een van de eerste moslims, en ook nog een buitengewoon belangrijke. Hij zou een grote rol hebben gespeeld bij de totstandkoming van de islam, een soort auctor intellectualis.
Verzwakken
Hij kende zijn talen en de belangrijkste religieuze stromingen van die tijd. Een aantal manicheïstische gedachten is de islam niet vreemd. Daarbij kunnen we denken aan de radicaliteit waarmee de reële wereld in tegenpolen wordt verdeeld. Zo is er het onderscheid tussen Dar-al-harb (het huis van de oorlog) en Dar-al-islam (het huis van de islam).
In verschillende historische perioden hebben moslims geprobeerd dit radicale, bipolaire wereldbeeld te verzwakken, om te voorkomen dat ze in eeuwige, uitzichtloze oorlogen terechtkwamen. Hedendaagse fundamentalisten willen juist een terugkeer naar de manicheïstische aspecten van de oorspronkelijke islam.
Mohammeds religie is niet slecht geweest voor de business. De kubus van Mekka en de hadj werden gehandhaafd, alleen kende Mohammed nieuwe verhalen toe aan deze fenomenen.
Geen kerk
Natuurlijk werden ook aan de hadj nieuwe handelingen en betekenis toegekend. Mekka werd rijk door de islam; er kwamen nog meer bedevaartgangers dan voorheen. En de Mekkaanse tolerantie jegens verschillende goden en rites?
Mohammed vernietigde de tolerantie. Sinds de overwinning van Mohammed is er in Mekka of Medina geen andere god of religie dan Allah en de islam. Mohammeds geweld en wetten vernietigden de bazaar van goden. De islamitische intolerantie kreeg hierdoor vorm en inhoud. Hoe zouden we de hadj na de profeet Mohammed kunnen kwalificeren?
Hadj, de verering van business en intolerantie. In Mekka mag geen kerk worden gebouwd, in Rome staan al een paar prachtige moskeeën.
De tolerantie is het resultaat van eeuwen kritiek en zelfkritiek.