Mark Rutte maakte excuses voor zijn verkeerde inschatting (foto ANP)
‘Ik heb een fout gemaakt,’ zei de minister-president van Nederland. Dat heb ik een premier nog nooit horen zeggen. Er waren redenen genoeg voor verontschuldigingen, maar premiers zijn dat niet gewend.
Sterker nog, dat werd en wordt ze afgeraden, omdat de tegenstander oprechtheid als zwakte zal zien. De oppositie ziet graag dat een premier 'sorry' zegt tegen het volk of zijn aanhang.
Premier Jan Peter Balkenende was nooit bereid een fout toe te geven, zelfs als dat de ondergang van zijn partij betekende. Jan Peter kon nooit 'sorry' zeggen. Hij praatte net zo lang om de waarheid heen totdat de toehoorders uit vermoeidheid capituleerden. Ook dit is een kwaliteit op zich.
Nobel
Waarvoor verontschuldigde premier Mark Rutte zich? Tot wie richtte hij zich?
Premier Rutte verontschuldigde zich tegenover de bezorgde burgers en zijn achterban. Hij nam uitdrukkelijk de verantwoordelijkheid voor gemaakte fouten.
Dat is buitengewoon nobel, en een mooi begin voor het nieuwe kabinet: de oprechte bereidheid om fouten toe te geven. Het is ook van belang voor het beschavingsniveau van deze samenleving. Vaak denken mensen, vooral jongeren, dat als ze hun fout toegeven, ze nooit meer op hetzelfde niveau opnieuw kunnen beginnen. Hier zien ze een voorbeeld hoe het anders kan.
Niet naïef
Maar ik ben niet naïef. Deze houding van de premier heeft politieke implicaties. Hoe heeft deze fout zich kunnen voordoen? Het ontbreekt de VVD-top aan bezinning over dit vraagstuk. Toch zullen ze met een verklaring moeten komen. Waarom heeft Henk Kamp deze fout niet ingezien?
Daarnaast is de vraag of de procedure juist was. De VVD-top heeft willens en wetens liberale denkers, adviseurs en deskundigen buiten het proces gehouden. Nu blijkt nu hoe schadelijk dat is voor de besluitvorming.
Bovendien moet de VVD aangeven hoe de premier in de toekomst herhaling van deze toestand kan voorkomen. Welke maatregelen wil de partij daartoe nemen?
Nauwgezet
De kiezer heeft er geen behoefte aan om nauwgezet te horen te krijgen hoe de interne bezinning bij de VVD-top verloopt. Maar de kiezer wil er wel van overtuigd zijn dat de VVD-top dergelijke fouten niet meer zal maken.
De PvdA moet intussen niet denken dat ze deze omstandigheden kunnen misbruiken om allerlei dure en onverstandige hobby’s in wetten om te zetten. Die partij moet eigenlijk heel blij zijn dat dit kabinet een aantal typische PvdA-maatregelen neemt: er wordt behoorlijk geïnvesteerd in windmolens, en er is 250 miljoen euro opzij gezet om de onrust in de PvdA weg te nemen over de uitvoering van de WW-plannen van het kabinet.
Nivellering
En dan de nivellering. Dat onzalige socialistische plan gaat gewoon door. Genivelleerd wordt er niet alleen via de belastingen, maar ook via het eigen risico in de zorg. Dat laatste is heel dom en levert voor niemand iets op.
Een inkomensafhankelijk eigen risico is om verschillende redenen een onverstandig plan. Ten eerste tast deze maatregel de solidariteit tussen verschillende groepen aan. Ten tweede zal deze maatregel de staat veel geld kosten.
Privé-gegevens
De verzekeraars mogen immers niet beschikken over de privé-gegevens van de burgers, zoals het jaarinkomen van individuele burgers. Dat moet gebeuren via de Belastingdienst, die moet vaststellen wat de hoogte van het eigen risico in een individueel geval is.
Daarvoor zijn bij Belastingdienst nieuwe operationele maatregelen nodig. En daarna moet deze vaststelling - de hoogte van het eigen risico - door belastingambtenaren of burgers zelf aan de verzekeraars worden doorgeven. Een omslachtig systeem dat veel geld gaat kosten.
Deze onnodige socialistische maatregel moet niet worden ingevoerd. De Eerste Kamer moet deze nivellering via het zorgsysteem tegenhouden.
Halbe
Voor de liberalen wordt fractieleider Halbe Zijlstra een belangrijke figuur. Hij moet zich kritisch opstellen tegenover de kabinetsplannen. In debatten moet hij niemand sparen. Natuurlijk moet het Regeerakkoord worden uitgevoerd, maar bij de concrete toepassing moet Zijlstra het liberale geluid luid en duidelijk ten gehore brengen.
Het lot van de VVD en Mark Rutte ligt in twee moeilijk verenigbare belangen: een stabiel kabinet en een kritische liberale houding. Ten slotte moet ook Diederik Samsom toegeven dat hij een grove fout heeft gemaakt: nivellering via het zorgsysteem. Zelfs de meeste sociaal-democraten vinden deze wijze van nivelleren fout.
En premier Rutte? Mijn vertrouwen in Mark Rutte is door zijn oprechte houding gegroeid.