Hans Hoogervorst kon als minister van Financiën geen stempel zetten
Drs. J.F. Hoogervorst MA (1956). Minister van 22 juli 2002 tot 27 mei 2003. Lid van de VVD. Historicus.
De zittingsperiode van Gerrit Zalm, de langstzittende minister van Financiën ooit in Nederland, werd in 2002-2003 tien maanden onderbroken. In die tijd was Zalms partijgenoot Hans Hoogervorst minister van Financiën. Afgezien van perioden waarin een andere bewindspersoon het ministerie tijdelijk waarnam, is na 1945 niemand zo kort de baas geweest op Financiën.
Verwarring
Zo was het natuurlijk niet bedoeld. Na de val van het tweede ‘paarse’ kabinet-Kok (PvdA-VVD-D66) en de moord op LPF-leider Pim Fortuyn op 6 mei 2002 was de Nederlandse politiek in verwarring. De voorgaande regeringspartijen verloren de Tweede Kamerverkiezingen op 15 mei 2002, de LPF en het CDA waren de grote winnaars.
De lijsttrekkers van de PvdA (Ad Melkert) en de VVD (Hans Dijkstal) traden terug. Zalm was een van de voorheen paarse politici die onbeschadigd bleef en werd tot fractieleider van de VVD-Kamerfractie gekozen.
Zalm schrijft zelf in zijn herinneringen De romantische boekhouder (2009) dat hij in de kabinetsformatie een gedoogconstructie voorstelde. CDA en LPF zouden samen de regering vormen, de VVD zou erbuiten blijven, maar ‘voorstellen van het kabinet constructief bejegenen’.
Volgens Zalm bracht protest uit de VVD-ledenkring hem op andere gedachten.
Paars-bashers
De VVD trad dan ook toe tot de coalitie onder leiding van Jan Peter Balkenende, maar Zalm bleef als nieuwe partijleider in de Kamer. ‘Emotioneel heb ik er moeite mee om in een kabinet van Paars-bashers te gaan zitten,’ schreef hij in zijn memoires.
Hans Hoogervorst, tot dan staatssecretaris van Sociale Zaken, nam de portefeuille Financiën van hem over. Hij trad aan op basis van een Regeerakkoord waarover Zalm had onderhandeld, met een begroting voor 2003 die nog grotendeels door Zalm was voorbereid.
‘Het beleid is helemaal niet zo verschillend vergeleken met dat van Paars,’ verzekerde de nieuwe minister zelf in het blad Forum van werkgeversvereniging VNO-NCW.
Maar hij kreeg het vrijwel meteen moeilijk, doordat de economie nagenoeg in recessie belandde. Het ‘strategisch akkoord’ van het nieuwe kabinet kondigde al ‘ingrijpende bezuinigingen en lastenverzwaring in 2003’ aan, met als einddoel in één generatie de staatsschuld af te lossen.
In de Miljoenennota 2003 werd dat vertaald in ingrepen om te voorkomen dat het tekort van het Rijk, de lagere overheid en sociale fondsen samen, het zogenoemde EMU-tekort, zou oplopen van 0,6 procent tot 1,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp).
Verkiezingen
Van regeren kwam het voor Balkenende I nauwelijks: al na 86 dagen viel de coalitie met de LPF wegens grote problemen in de LPF-kring.
Het restant, met alleen CDA- en VVD-ministers, bereidde nieuwe verkiezingen voor. Zalm werd lijsttrekker van de VVD. Van de in 2002 verloren 14 zetels won hij er 4 terug.
Toen na langdurende onderhandelingen een CDA-VVD-D66-coalitie onder leiding van Balkenende was gevormd, keerde Zalm terug op Financiën. Hij schrijft in zijn memoires dat hij zo zou kunnen bijdragen aan de stabiliteit van het kabinet, na het debacle met de LPF. Hoogervorst schoof door naar Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Het gat op de begroting werd door de ingezakte economische groei intussen op 10 miljard euro geschat. Het tekort over 2003, een jaar met volgens huidige inzichten 0,3 procent groei van het bbp, liep op tot 3,2 procent. In 2002 was dat al 2,1 procent geweest bij 0,1 procent groei.
De begroting voor 2004, die Hoogervorst had voorbereid, werd door Zalm, met extra bezuinigingsmaatregelen, ingediend.
Arbeidersmilieu
Hans Hoogervorst kwam uit een katholiek arbeidersmilieu in Haarlem en sloot zich – net als Zalm – als student aan bij de PvdA. Hij studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en daarna internationale betrekkingen aan de vooraanstaande Amerikaanse Johns Hopkins University.
Maar hij begon zijn loopbaan als medewerker van een bank in de Amerikaanse hoofdstad Washington. In 1986 keerde hij terug naar Nederland. Hoogervorst werd beleidsambtenaar op het ministerie van Financiën. En lid van de VVD.
Zes jaar lang, van 1988 tot 1994, was hij als beleidsmedewerker van de VVD-Kamerfractie de financieel-economische denker achter VVD-leider Frits Bolkestein.
In 1994 kwam hij in de Tweede Kamer, in 1998 werd hij staatssecretaris van Sociale Zaken. Een succesvol staatssecretariaat. Hij speelde onder meer een hoofdrol bij de verdere herziening van de WAO en hij verscherpte de Arbo-wet.
Ondertussen had het voormalige PvdA-lid Hoogervorst de naam gekregen een ‘rechts bijtertje’ te zijn.
Als minister van Volksgezondheid, van 2003 tot begin 2007, kon hij, anders dan op Financiën, wél een eigen stempel zetten. Het huidige stelsel van ziektekostenverzekeringen is Hoogervorsts werk.
Toezicht
Na dit laatste ministerschap verliet Hoogervorst de politiek en werd hij in september 2007 voorzitter van het bestuur van de Autoriteit Financiële Markten (AFM).
De AFM heeft samen met De Nederlandsche Bank toezicht op de financiële sector, waarbij het haar hoofdtaak is om te letten op ‘het gedrag’ van de sector. Dat betekent vooral oog voor de belangen van consumenten en andere klanten van banken, effectenhandelaren, verzekeraars en hun tussenpersonen, en van accountants.
Ook was hij onder meer medevoorzitter van een internationale commissie die rapporteerde over financiële verslaggeving en de economische crisis.
Sinds 1 juli 2011 is Hoogervorst voorzitter van de International Accounting Standards Board (IASB) in Londen. De IASB formuleert wereldwijd, behalve voor Noord-Amerika, de eisen waaraan jaarrekeningen volgens de accountancy-sector moeten voldoen.
Bijna altijd worden haar opvattingen in onder meer Europees recht omgezet en dus dwingend opgelegd aan het bedrijfsleven.
Hoogervorst is de eerste niet-accountant die de IASB leidt.