Voor aanhang van Fortuyn is vrijlating van Van der Graaf moeilijk te begrijpen
Over twee jaar komt Volkert van der Graaf, de moordenaar van Pim Fortuyn, vrij. Dit is voor velen een pijnlijk bericht. De nabestaanden, vrienden en aanhang van Pim vinden de vrijlating van de moordenaar een onbegrijpelijke zaak.
Maar juridisch gezien is dit de enige juiste beslissing. Ook hij moet volgens de wet worden behandeld. Na het proces tegen Van der Graaf werd de wet zodanig gewijzigd dat een vergelijkbaar geval in de toekomst niet zo gauw in vrijheid zal worden gesteld.
Verantwoordelijkheid
In zijn hoofdredactioneel artikel schreef Arendo Joustra, hoofdredacteur van Elsevier, een belangrijk commentaar over de politieke en bestuurlijke verantwoordelijkheid rond de moord op Fortuyn:
‘Al op de avond van de moord stond de verantwoordelijke minister voor de televisiecamera’s zijn straatje schoon te vegen. Hij had zich ‘persoonlijk’ met de veiligheid van Fortuyn bemoeid, verklaarde PvdA-minister Klaas de Vries. Het zal best, maar hij had verzuimd opdracht te geven Fortuyn de-klok-rond van bodyguards te voorzien.’
Politici hebben indertijd fouten gemaakt. Ook oud-premier Wim Kok (PvdA), destijds hoogste baas van de uitvoerende macht, heeft fouten gemaakt. Fortuyn richtte zich via televisiecamera’s op Kok: u bent ook mijn premier, u bent verantwoordelijk voor mijn veiligheid.
Gevaar
Iedereen voelde dat Fortuyn ernstig in gevaar was. Ik geloof dat ook Joustra indertijd ernstig bezorgd was over de veiligheid van Fortuyn. Dat gold ook voor de voorganger van Joustra, Hendrik Jan Schoo. Eigenlijk was iedereen bezorgd, behalve de politici en inlichtingendiensten.
Waarom deden de politici niks? Had de moord op Fortuyn kunnen worden voorkomen?
De moord op Fortuyn had kunnen worden voorkomen. Ik heb daarover met verschillende deskundigen gesproken die ook huidige politici en opiniemakers beveiligen. Ze zijn allemaal van mening dat als zij bij Fortuyn waren geweest, Nederland op 6 mei 2002 de dood van Volkert van der Graaf had moeten betreuren.
Ja, dit is echt zo. Een gewapende beveiliger had het verschil al gemaakt. In het ergste geval zou Fortuyn lichtgewond zijn geraakt. Let op, ik heb het het niet eens over het beveiligingsniveau van PVV-Kamerlid Geert Wilders.
Getrainde moordenaar
Uit verschillende kringen hoorde ik dat als Fortuyn beveiliging had gehad, het niet zeker was geweest of Van der Graaf zijn aanslag wel had gepleegd. Hij was geen goed getrainde moordenaar.
Bij het eerste schot viel Fortuyn op de grond, daarna executeerde Van der Graaf Fortuyn van zeer nabij. Hiervoor hoefde hij geen getrainde militair of moordenaar te zijn. Kortom, technisch gezien had de moord op Fortuyn kunnen worden voorkomen.
Op 5 april 2002 verscheen Fortuyn in het tv-programma Barend & Van Dorp. Over zijn beveiliging voerde Fortuyn een gesprek met Frits Wester:
(…) Wilt u bescherming van minister de Vries?
Fortuyn: Nou, ik zou zeggen, hij heeft het kunnen zien. Hij komt het maar aanbieden. Ik ga er zeker niet om vragen.
Wester: Maar als hij het zou aanbieden, zou je het dan accepteren?
Fortuyn: Ja, uiteraard wel.
Maar toch was de moord op Fortuyn een onontkoombare kwestie. Hoezo? Technisch had het gekund, maar politiek en bestuurlijk was de moord níet te voorkomen. Dit klinkt raadselachtig.
Beveiliging
Sommige Nederlandse politici waren en zijn het niet gewend om anderen dan zichzelf te beveiligen. Dit heb ik aan den lijve moeten ervaren. Het toekennen van beveiligingmaatregelen aan politieke tegenstanders ging politici een brug te ver. Het is nog steeds een moeizame beslissing om anderen dan geestverwanten te beveiligen.
Ook belangrijke opiniemakers als Henk Hofland van NRC zijn echt niet begaan met hun intellectuele tegenstanders. Zo opperde Hofland in 2008 bij Pauw en Witteman naar aanleiding van de verschijning van de film Fitna dat de staat de beveiliging van Geert Wilders moest stoppen. Dan zou Wilders wel een toontje lager zingen. Dit noem je dan een groot democraat en humanist.
Hofland begreep niet in welke toestand onze samenleving na een eventuele moord op Wilders zou geraken.
Elite
Maar in deze zaak representeert Hofland de wreedheid, het egoïsme en de vervreemding van de oude elite die nu ten grave wordt gedragen. Hofland en zijn geestverwanten waren ook medeverantwoordelijk voor de komst van Fortuyn. Wie zweeg over de maatschappelijke problemen?
Ook de bestuurders van Nederland waren het niet gewend om andersdenkenden te beschermen. Zelfs de AIVD deed niks. Geen analyse, geen bezorgdheid om de democratische rechtsorde te beschermen.
De bewaking en beveiliging van personen en gebouwen is een preventieve en ook normatieve maatregel: een balans tussen dreiging en risico’s omtrent een bepaalde persoon of een object. De beveiliging begint niet wanneer al een aanslag op handen is.