In Griekenland wordt het Europese basisprincipe op de proef gesteld
De Grieken hebben gestemd. De Europese solidariteit als basisprincipe van de Europese samenwerking is voor de eerste keer ernstig op de proef gesteld.
Uiteraard is de stabiliteit van de eurozone in gevaar. Maar het gaat om meer. De Grieken hebben de Europese solidariteit in stemming gebracht.
Het Europa van Beethoven, het Europa van broederschap wordt opnieuw geconfronteerd met een duivels dilemma. Het idee van solidariteit tussen de Europese landen gaf vorm en inhoud aan de Europese samenwerking. Waarop was de solidariteit gebaseerd?
Angst
In het begin was het idee van solidariteit gefundeerd op angst. Angst bracht het principe van solidariteit voort. Angst voor oneerlijke concurrentie. Angst voor armoede. Angst voor oorlog. Angst voor de Sovjet-Unie.
Wat Europa niet wilde zijn, gaf vorm en inhoud aan de Europese samenwerking. Een negatieve kracht bracht de Europese landen samen.
Het vrije Europa wilde niet worden overheerst door de Sovjet-Unie. De Amerikaanse strijdkrachten konden de veiligheid van Europa binnen de Atlantische samenwerking garanderen. Amerikaanse raketten en kernbommen zouden het vrije Europa moeten beschermen tegen de grenzeloze ambitie van het Sovjet-totalitarisme. De angst voor onvrijheid was de fundamentele drijfveer voor de West-Europeanen.
Strijdkrachten
Was de Amerikaanse veiligheidsparaplu niet toereikend om de Europese angst weg te nemen?
Nee, dat was niet voldoende. Binnenlandse conflicten konden nooit door de Amerikaanse strijdkrachten worden beslecht. De toestand die zich in de jaren dertig van de vorige eeuw in Europa voordeed, had niet kunnen worden vermeden door een supermacht.
Armoede en oneerlijke concurrentie tussen Europese landen konden nieuwe vormen van crisis veroorzaken, die het pro-Sovjetblok in de westerse democratieën konden versterken.
Pax Romana
Europa als een eenheid was geen nieuwe droom. De idee daarvan leefde al de facto bij de Romeinen en de Grieken: Europa versus Azië.
De Pax Romana bracht in het uitgestrekte rijk van de Romeinen eenheid, ontwikkeling, rechtsorde en hier en daar ook nog welvaart voort.
Daarna was het de beurt aan de Pax Catholica. Europa werd weer vanuit één idee en machtscentrum verenigd. Het ging hier niet om de feitelijke vereniging van Europa - net zoals dat ook in onze tijd niet het geval is. Het idee trachtte Europa te verenigen.
Beven
Toen de Pax Catholica besloot om het Heilige Land terug te veroveren, begon Europa aan een onderneming die de grond onder de politieke theologie van het christendom deed beven. De filosoof Georg Hegel beschrijft het verloop van dit proces op scherpzinnige wijze in zijn Vorlesungen über die Philosophie der Geschichte.
Hegel vraagt zich af: wat heeft de kruistocht Europa voortgebracht? Wat was de voornaamste vrucht van de kruistochten? Om deze vraag te beantwoorden, stelt Hegel een andere: wat hebben de kruisridders (Pax Catholica) in het heilige Jeruzalem gevonden? Hebben ze het allerheiligste gevonden?
Graftombe
Pax Catholica vond in Jeruzalem de lege graftombe van Christus. Er was niets. De heilige ruimte was leeg. Pax Catholica vond de leegte in Jeruzalem. Het lege graf bevatte ook geen absolute waarheid. De waarheid was dat ze Christus onder de levenden hadden moeten zoeken. De echte tocht der tochten eindigde in een leeg graf.
Daarmee begon het einde van de politieke theologie en daarmee van de politieke heerschappij van het christendom in Europa. Het zou nog een paar eeuwen duren en er moest nog een aanzienlijk aantal mensen worden vermoord, voordat de moderne tijd een einde maakte aan de politieke heerschappij van het christendom in Europa.
Bonaparte
De moderne tijd begon. Generaal Napoleon Bonaparte, later keizer Napoleon, besloot Europa te verenigen vanuit de idealen van de Verlichting.
Om dit principe te verspreiden, voerde hij oorlogen. Daarnaast bracht hij moderne wetten en orde in de Europese landen: code pénal, code civil, en de moderne administratie. In Waterloo eindigde de Europese Verlichte Gemeenschap.
Daarna verschenen de bolsjewisten op het podium van de geschiedenis, om niet alleen Europa maar ook de mensheid te verenigen. Ook hiervoor moesten offers worden gebracht: bijna 100 miljoen levens.
Reine ras
Ook de Nazi’s omhelsden het idee van een verenigd Europa. Dat was gebaseerd op de theorie van het 'reine ras'. Joseph Goebbels schreef op 29 mei 1936 in zijn dagboek: ‘De Führer heeft een duidelijke visie: de Verenigde Staten van Europa onder Duitse leiding. Dat moet de oplossing zijn. Vele jaren of zelfs decennia moeten we daar nog aan werken. Maar we hebben een doel!’ Dit avontuur eindigde bij de poorten van Auschwitz.
Pax Europaea is sinds 1999 verenigd rond geld. Geld praat niet. Geld denkt niet. Geld heeft geen ziel. Een zielloos ding gaf de grond aan de Europese idee van solidariteit. Is dat niet ironisch?
Ik hoor de schaterlach van kruisridders in Jeruzalem: voor de tweede keer in de geschiedenis zoekt en vindt de Europese elite de zielloze leegte. De lege graftombe van de heilige euro.
De Griekse kiezers hebben een escalatie van de eurocrisis voorkomen, maar het is slechts een lichtpunt in een steeds uitzichtslozer crisis
En nu eindelijk aan het werk, Griekse politici!
Lees het commentaar van Carla Joosten