Job Cohen bleek het politieke ambacht niet te beheersen
Weer Job Cohen. Ik dacht eerst: over hem schrijf ik niet meer. Maar toen ik het interview met hem in NRC Handelsblad had gelezen, werd ik opnieuw geprikkeld om een aantal opmerkingen te maken.
Job Cohen verdween in het grote zwijgen. Job wilde niet meer met de media praten. Maar nu wel. Niet met de Volkskrant, niet met Elsevier, en al helemaal niet met De Telegraaf. Hij koos voor NRC Handelsblad, een interessante keuze.
Vaderland
NRC begint het interview met een samenvattende intro:
‘Job Cohen (1947) had niet het gevoel dat hij de PvdA of het vaderland moest redden. Hij barstte niet van de ideeën die hij nu eindelijk wilde doorvoeren. Hij had nog jaren kunnen doorgaan als burgemeester van Amsterdam, de baan die hem paste als een maatpak.’ Jammer, want menigeen, vooral de NRC zelf, zag hem wel als verlosser.
Een maatpak? Welk maatpak? Hij maakte er een zootje van. Alles wat geld kostte en ingewikkeld was, ging het verstand van Job te boven. Denk aan de Noord/Zuidlijn. Een rampzalig project. Wat zei Job tegen de commissie? ‘Ik ben maar een amateur.’ En waar ging het om? Mismanagement, waardoor miljoenen belastinggeld verkeerd zijn besteed. Moest hij aftreden? Nee, in elk geval niet van de NRC en de PvdA.
Verbijsterend
Had hij zich voorbereid op het leiderschap? Wist hij dat hij ooit de leider van de PvdA zou worden? Het antwoord van Job Cohen is verbijsterend:
‘Ik was al geruime tijd met Wouter Bos in gesprek. Die had me laten weten dat er een moment zou komen waarop hij wilde stoppen als partijleider. Hij dacht dat ik degene was die het moest overnemen. Als je kijkt hoe het gelopen is, kan je je afvragen waarom hij dat dacht. Alles overziend wordt de hele gang van zaken het best omschreven door het woord “onvoorbereid”.’
In alle opzichten, zegt Job, de voormalige verlosser. Onvoorbereid in alle opzichten!
Tamtam
Opzettelijk verzuimt NRC hier haar lezers eraan te herinneren dat Cohen al in 2006 met veel tamtam was gepresenteerd als premierskandidaat van de PvdA.
Hoezo onvoorbereid? En in 2010 wilde hij weer premier worden, ditmaal niet benoemd en gekozen. Maar Job was niet alleen de kandidaat van de PvdA, hij was ook de kandidaat van de hoofdredactie en de ideologen van NRC Handelsblad. Het was voor hen een verlossing toen Job als leider, in hun ogen als premier, werd aangewezen.
Maar in werkelijkheid was Job perfect voorbereid op het premierschap van Nederland. Meer zit er echt niet in.
Kalm
Job ervaart zijn avontuur in de Kamer niet echt als een grote zaak. Hij vat het heel kalm op. Toen bleek dat hij geen echte politicus is die een partij kan leiden, was er voor hem niets aan de hand: ‘(…) stortte mijn wereld ook niet in toen duidelijk werd dat het niet lukte. Ik ben natuurlijk wel teleurgesteld dat het niet werkte.’ O, hij is teleurgesteld!
Eindelijk stelt de bevriende krant een mooie vraag: Heeft u zich ooit de pater familias gevoeld in die fractie?
‘Nee, geen moment. Ik vond het een heel moeilijk leesbaar gezelschap. Het spijt me dat ik heb nagelaten Nebahat Albayrak en Frans Timmermans dichter naar me toe te halen in de fractieleiding. En misschien had ik Diederik Samsom dichterbij moeten halen. Een mengsel van zijn goede eigenschappen en de mijne, dat zou mooi zijn geweest. Met mijn bestuurlijke ervaring en kwaliteiten aan de ene kant, en aan de andere kant die van Diederik, met zijn ongeëvenaarde kennis en inzicht op duizend terreinen, van hoe dat allemaal in elkaar zit en welke kant hij daarmee op moet, terwijl we daar bovendien ongeveer hetzelfde over denken.
'Ik had altijd de grootst mogelijke moeite om wat daar allemaal gebeurde ook goed in mijn kop te hebben en te houden. En dat vermogen heeft hij als geen ander, hij heeft volgens mij een fotografisch geheugen. Die combinatie zou heel mooi zijn geweest. Maar ja, zulk soort mensen maken ze niet. In het fractiebestuur was Jetta Klijnsma iemand van wie ik het gevoel had dat ze onvoorwaardelijk achter me stond, en Sharon Dijksma - die moedigde me aan kilometers te maken aan de interruptiemicrofoon. Ronald Plasterk heeft ook steeds zijn schouders eronder gezet, hij was een belangrijke gesprekspartner.’
Ambacht
Lees deze passage twee keer. Hij was en is geen politicus, maar wel iemand met politieke ambitie. Hij kende het politieke ambacht niet. Maar weet hij ook niet hoe de macht werkt? Macht komt niet uit de hemel vallen. Macht ontspruit evenmin aan een individu. Macht verschijnt als een aantal mensen een krachtcentrum vormt.
De macht ontstaat als een aantal politici politiek noodzakelijke aantrekkingskracht kan uitstralen en elkaar tegelijkertijd kan neutraliseren om de tegenstanders in te kapselen of tot capitulatie te dwingen.
Oproerkraaiers
Toen ik een paar jaar geleden telkens de nadruk legde op de stelling dat Job geen politicus is omdat hij niet weet hoe de macht tot stand komt, pasten sommige linkse oproerkraaiers quasi psychoanalytische theorieën op mij toe: hij komt uit het Midden-Oosten en daardoor heeft hij het steeds over de macht.
Wat een IQ hè? Ik heb de theorieën aangaande de macht juist van de westerse filosofen geleerd. In het Midden-Oosten gaat het vaak om idealen en moraal - daarvoor doden ze elkaar daar dagelijks. Politiek is een ambacht en een beroep: lees Max Weber.
Bestuurder
Maar was Job Cohen dan een goede bestuurder? Nee. Kijk naar de financiële rampen die hij in Amsterdam heeft veroorzaakt. Kijk naar zijn omgang met de rechtsstaat, namelijk de scheiding tussen de kerk en staat.
Ook dit wanbeleid heeft financiële gevolgen gehad voor de stad: de Turkse islamitische organisatie Milli Görüş bedonderde Amsterdam voor een paar miljoen euro. Cohen gaf ze de ruimte om te bewijzen dat zelfs fundamentalistische moslims via subsidies kunnen worden geciviliseerd.
Hoe bestuurde Cohen dan? Hij was de technische voorzitter van vergaderingen. En dat dacht hij ook te kunnen doen in het Torentje. Zo wilde hij premier van Nederland worden. Maar om premier te zijn van Nederland, moet je het politieke ambacht in de vingers hebben.