Staatssecretaris Teeven introdeceerde de term 'inbrekersrisico'
VVD-staatssecretaris van Justitie Fred Teeven introduceerde deze week een nieuw woord: inbrekersrisico.
We zijn tegenwoordig alert op risico’s. Het eigen risico voor de zorg zal worden verhoogd. We moeten meer risico’s durven aanvaarden; meer risico’s betekent meer voorzichtigheid. En dat geldt in de toekomst ook voor de criminelen. Crimineel zijn is een riskant vak. Wisten criminelen dat nog niet?
Aanvaardbaar
Welke risico’s zijn aanvaardbaar voor een criminele handeling? In de Verenigde Staten kun je simpelweg worden gedood als je in iemands huis inbreekt - omdat Amerikanen écht bewapend zijn. Dat geldt voor nog een aantal landen in de westerse wereld. Maar niet voor Nederland.
Toen ik rechten studeerde, leerde ik dat een beroep op noodweer bijna nooit wordt gehonoreerd. Wat is noodweer?
‘Niet strafbaar is hij die een feit begaat, geboden door de noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding,’ aldus artikel 41 van het Wetboek van Strafrecht.
Noodzakelijk
Waarom oordeelt de wet zo streng over een beroep op noodweer?
Bij noodweer moet er sprake zijn van noodzakelijke verdediging. Maar wat is noodzakelijk? Als je kunt weglopen, zijn je handelingen niet langer noodzakelijk. Maar als je je dierbaren moet verdedigen en je niet kunt weglopen, zijn je handelingen wel noodzakelijk.
Er moet ook sprake zijn van ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding. Hierdoor mag je de inbreker niet uren nadien aanvallen. Maar zodra een beroep op noodweer is aanvaard, is daarmee de strafbaarheid van die handelingen weggenomen.
Geweldsmonopolie
Wat met een beroep op noodweer wordt gerechtvaardigd, zijn de handelingen van degene die zich moest verdedigen, en niet de gemoedsbeweging.
Daardoor mogen alle andere burgers in gelijke gevallen op een vergelijkbare manier handelen. De staat keurt daarmee specifieke gewelddadige handelingen goed, die algemene regel is dan van toepassing op alle burgers.
En dat vonden rechters, maar ook de wetgever, heel gevaarlijk. Bovendien zou daarmee het geweldsmonopolie van de staat in gevaar komen.
Norm
De toepassing van een rechtvaardigende strafuitsluitingsgrond, waarbij een strafbare handeling wordt gerechtvaardigd, schept de facto een norm. En iedereen kan onder dezelfde conditie een beroep doen op deze norm. Dit zou de rechtszekerheid in gevaar kunnen brengen. Waarom en hoe?
Wat is precies ‘dezelfde conditie’? Er zijn altijd redenen te verzinnen om te zeggen dat er geen sprake is van dezelfde conditie. Daardoor zou een beroep op noodweer geen kans van slagen hebben. Terwijl de burger bij zijn handelingen in de veronderstelling was dat hij in noodweer verkeerde.
De rechtszekerheid komt in het geding omdat het oordeel aangaande een beroep op noodweer bij de rechter ligt.
Oplossing
Juridisch gezien is het niet gemakkelijk om een beroep te doen op noodweer. Nood breekt de wet - maar wat is precies de nood in een concrete situatie?
Dit kabinet heeft een oplossing bedacht om rechtszekerheid in geval van noodweer te beschermen. De vervolgende instantie moet in geval van noodweer niet automatisch overgaan tot vervolging. Tenzij er dringende redenen zijn om de zaak toch voor te leggen aan de rechter.
Door deze beleidswijziging hoeft een juwelier die zijn aanvallers onschadelijk heeft gemaakt, niet meteen voor de rechter te verschijnen op verdenking van doodslag of zware mishandeling. Nu neemt in meeste gevallen niet langer de rechter, maar de officier van justitie een beslissing over de toelaatbaarheid van een beroep op noodweer.
Gewelddadiger
Er bestaat dus een inbrekersrisico. Maar daarmee zijn de problemen nog niet opgelost. In de Verenigde Staten en andere landen waar de inbrekersrisico's hoog zijn, handelen criminele inbrekers ook gewelddadiger.
Maar we zijn nu voorbij deze redenering. In de afgelopen jaren hebben de inbrekers laten zien dat ze bereid zijn om fors geweld toe te passen op onschuldige en weerloze burgers.
Toch moeten we voorzichtig zijn met het uitbreiden van noodweer in Nederland. Het blijft een taak voor de staat om voor de algemene veiligheid van de burgers te zorgen.
Uitbreiding
Een onnodige uitbreiding van noodweer kan als privatisering van geweld worden opgevat. En dat is niet wenselijk. Ook voor de burgers is dat geen prettige gedachte.
De staat - en niet de weerloze burger - moet ervoor zorgen dat Nederland veiliger wordt. Anders moeten we zelf knokploegen gaan organiseren ter bescherming van onze dierbaren. In dat geval gaat Nederland op Somalië lijken.
Niet de burger maar de overheid is verantwoordelijk voor de veiligheid en de strijd tegen de criminaliteit.