Een gestoorde advocate reed vorige week bewust Jozias van Aartsen omver. De aanslag gebeurde net toen er foto's van hem werden gemaakt voor bij dit interview, dat een dag eerder plaatshad. In dat gesprek roept de VVD' er het kabinet op tot meer daadkracht en zet hij zijn partij neer als enige erfgenaam van Fortuyn.
'Moet je je nu door Marcel van Dam bedreigd voelen? Het is een fact of life dat die man stukkies schrijft en dat daar soms baarlijke onzin in staat. Ik moet daar toch maar eens met Paul Cliteur over praten. Al is het een griezelig onderwerp, want ik kan me natuurlijk absoluut niet verplaatsen in de gevoelens van iemand die de druk op zich voelt.
'Per slot van rekening ben ik al sinds 1994 min of meer gewend dat je af en toe in de storm staat. Ik kan het niet invoelen, maar ik vind het wel ernstig als iemand zich gedwongen voelt om ervan af te zien zijn mening te geven. Dat is voor de Nederlandse samenleving absoluut slecht. Moet je dan wijken voor mensen die artikeltjes schrijven?'
Onbekommerd
Jozias van Aartsen (56) spreekt op de avond van 31 maart 2004 nog onbekommerd over de pressie die vanuit linkse kring wordt uitgeoefend op opiniemakers als professor/publicist Paul Cliteur en Bart Jan Spruyt, de directeur van de conservatieve Edmund Burke Stichting.
'Mijn neiging is om niet te wijken,' zegt Van Aartsen. 'Ik heb tot op heden het Nederlandse klimaat geen seconde zo ervaren dat Ayaan Hirsi Ali, Geert Wilders en ook ikzelf niet gewoon kunnen zeggen wat we vinden.'
De middag daarop zal Van Aartsen bij het poseren voor de foto's bij dit interview worden aangereden door een juriste uit Enschede die er om onduidelijke redenen op uit was om een aanslag op een politicus te plegen en haar kans greep toen ze toevallig Van Aartsen op het Haagse Lange Voorhout in het vizier kreeg. 'Ik heb ontzettend veel geluk gehad,' zal Van Aartsen daags na de aanrijding telefonisch zeggen. 'Ik realiseerde het me pas in de loop van de dag, maar het had ook verkeerd kunnen aflopen. Het was een doelbewuste actie. Ze wist donders goed wie ze voor zich had.'
Dat incident, te beschouwen als een aanslag op zijn leven, kan Van Aartsen tijdens het interview uiteraard niet voorzien. Hij hekelt wederom de veiligheidsministers Remkes en Donner. Zijn partijgenoot Johan Remkes, van Binnenlandse Zaken, die de veiligheidsdienst AIVD de indruk liet wekken dat kritische opmerkingen van politici over allochtonen jonge moslims in de armen van het terrorisme zouden drijven. En CDA-minister Piet Hein Donner van Justitie, die de VVD ervan betichtte een 'godsdienstoorlog' te ontketenen.
Godsdienstoorlog
Van Aartsen: 'Wij hebben een zeer afgewogen notitie over het integratiebeleid gemaakt. Die schrijven we niet met de gedachte in ons achterhoofd dat anderen ons verhaal als een onheuse bejegening zouden kunnen opvatten. Dat probleem zit hem dan namelijk bij die anderen. En Donner heb ik de levieten gelezen omdat het buitengemeen buitensporig is als hij ons, uitgerekend ons, tot drie keer toe verwijt dat wij een godsdienstoorlog willen beginnen. Dat was een onwaardige opmerking van hem. Niet te accepteren.
'Ik heb dat persoonlijk met hem besproken. Ik vind dat hij in de Kamer, publiekelijk, afstand moet nemen van die aantijging. Als het CDA op die manier het debat met ons wil voeren, dan is het met ons slecht kersen eten. Daar maak ik me dus zorgen over, over het ongezonde, onfeitelijke in het debat.'
ELSEVIER De aanvallen van Marcel van Dam en ook mensen als voormalig PvdA-voorman Thijs Woltgens lijken een verlate reactie op het doorbreken van de collectieve zwijgplicht over de immigratie die tientallen jaren bepalend is geweest. De gordijnen moeten kennelijk weer dicht.
Van Aartsen: 'Die gordijnen gaan niet meer dicht. We hebben in Nederland te lang in de sfeer van het multiculturalisme geleefd. Daaraan heeft de VVD ook lange tijd meegedaan. Dat was niet liberaal. Het heeft geleid tot een vorm van pampering en niet meer zeggen wat gewoon gezegd moet worden. We hebben immigranten uitkeringen gegeven, zonder ze enige uitdaging aan te reiken. Maar als we voortgaan met het idee van stop het nou maar onder de mat', dan brengt ons dat binnen tien of vijftien jaar echt in de grootste problemen. Gelukkig zijn er meer politici die dat inzien. Zelfs de PvdA lijkt af te stappen van de sleetse plaat van het multiculturalisme.
Mogelijkheden
'Dat biedt enorme mogelijkheden. Mensen die, in de steden, indertijd op Pim Fortuyn hebben gestemd, ik geloof niet dat ze tegen vreemdelingen zijn. Maar wel tegen immigranten die zich niet aan de normen houden, vuil op straat gooien en wel trekken van onze verzorgingsstaat - want al die beelden, die kloppen. Dat krijg je ervan als je mensen niet uitdaagt, niet het beste uit hen haalt, hun niet de normen bijbrengt. Dan moet je er niet van opkijken als het na dertig jaar scheef gaat.'
ELSEVIER Toch opmerkelijk, dat het Nederlandse debat al twee jaar vooral over de immigratie en de gevolgen daarvan gaat, terwijl er sindsdien nog geen enkele praktische maatregel is ingevoerd.
Van Aartsen: Er is nog helemaal niets geregeld, nee. Daarvan zijn we ons zeer bewust. En volgens mij minister Rita Verdonk ook. Zij is niet voor een kleintje vervaard, zij heeft overtuigingskracht. Wij willen ons integratieplan de komende drie jaar met dit kabinet afwikkelen. En als het kabinet er niet aan wil, zullen we zelf met initiatiefwetgeving komen. We hebben dit onderwerp weer beet en we laten het niet meer los.
'Je kunt nu nog door Nederlandse steden fietsen zonder dat je door getto's moet, maar over tien jaar zijn er getto's, zijn er no-go area's. Daarom moet ook worden verhinderd dat je mono-etnische islamitische scholen hebt met een onduidelijke financiering, met niet-geintegreerde besturen en een lespakket waarin de holocaust wordt ontkend. Kijk hoeveel joodse Nederlanders in een stad als Amsterdam problemen hebben om met een keppeltje over straat te lopen. Het komt allemaal omdat we uit lafheid Gods water over Gods akker hebben laten lopen.'
ELSEVIER Premier Balkenende heeft er bij zijn Europese collega's op aangedrongen de islamistische terreur niet alleen met politieoptreden tegemoet te treden, maar ook door een dialoog met moslims en ontwikkelingshulp.
Van Aartsen: 'Het slaat als een tang op een varken. De analyse van Balkenende deugt niet. Er is nou eenmaal islamo-fascisme, zoals het weekblad Die Zeit het noemt. Met dialoog en ontwikkelingshulp heeft het geen klap te maken, evenmin als de aanslagen op het WTC in New York zijn gepleegd door doodarme Congolezen of West-Afrikanen die al jarenlang in ellende leven, maar door rijke Saudi's. Net zoals alles erop wijst dat de aanslag in Madrid is gepleegd door Marokkanen die het helemaal niet slecht hadden.
Ontwrichten
'Hun doel is duidelijk: ze geven een vol-strekt fundamentalistische uitleg aan de Koran. Een uitleg waar negen van de tien moslims in de wereld waarschijnlijk niets in zien, maar die wel tot doel heeft onze westerse samenleving te ontwrichten. Onze democratie moet zich daartegen teweerstellen. Ik geloof ook in de weerbaarheid van die democratie. Als er een sfeer zou ontstaan waarbij mensen vanwege angst voor aanslagen of erger hun mond niet meer zouden opendoen, dan zijn liberalen de eersten die een Comite Waakzaamheid oprichten. En ik ben ervan overtuigd dat we ontzaglijk veel Nederlanders aan onze kant zullen krijgen.'
ELSEVIER U krijgt van de LPF wel het verwijt dat u de erfenis van Pim Fortuyn kaapt.
Van Aartsen: 'Ik kende het gedachtegoed van Fortuyn voordat menig LPF'er daar ook maar iets van afwist. Ik had, met lange tussenpozen, contact met hem. Daar moeten ze bij mij niet mee aankomen, met dat soort geneuzel. Fortuyn was bezig met hetzelfde probleem als waar wij bij de VVD nu mee bezig zijn: hoe krijg je dit land op een aantal fronten in beweging? De harde noodzaak van meer economisch individualisme, ook dat was een typisch Fortuyn-onderwerp.
Als we niet nu wat Schwung in dit land brengen, dan moet je niet raar opkijken als in 2020 een aanstormende generatie gewoon geen plek meer op de arbeidsmarkt vindt, geen uitdaging meer ziet in Nederland en zegt: we gaan dit land wel uit. Als je ziet hoeveel goede, wetenschappelijk opgeleide Nederlanders nu al naar Engeland en naar de Verenigde Staten trekken. Als je ziet wat er in Azie aan de hand is. Nu zitten onze multinationals hier nog, maar kijk er niet raar van op als daar grote veranderingen in gaan komen.'
Schwung
Hij hamert op tafel: 'Dat zullen wij voor moeten zijn. Meer ambitie, meer Schwung, dat is hard nodig. In de VVD zijn we ook bezig over deze kabinetsperiode heen te denken. Volgend jaar komt ons Liberaal Manifest en dat is geen aaneenrijging van mooie woordjes, maar een klaroenstoot. Deze kabinetsperiode zal er heus wel wat gebeuren, maar ik wil deze kabinetsperiode vooral als springplank gebruiken naar een wat radicalere hervorming in de kabinetsperiode daarna. De motor is gestart. En dat is alleen maar aan de VVD te danken.'
ELSEVIER In andere landen jagen de kiezers regeringspartijen die de verzorgingsstaat willen moderniseren naar huis.
Van Aartsen: 'De les van de Franse verkiezingen is nou juist dat je niet schuw moet zijn voor hervormingen, maar dat je die juist forser en met overtuiging moet doorzetten. Precies zoals de nieuwe Franse superminister Nicolas Sarkozy dat wil. We moeten door de branding heen. Ook hier zijn jongere generaties best bereid een vakantie te laten vallen om voor de eigen toekomst te zorgen. We zijn toe aan een totale herbouw van de verzorgingsstaat. Die hebben we maar laten doorlopen, terwijl er gegeven de financiele mogelijkheden voor individuen helemaal geen noodzaak meer voor was.
'De eigen verantwoordelijkheid betekent ook dat je op enig moment weer naar het belastingsysteem zult moeten kijken en de vennootschapsbelasting moet verlagen. Deze kabinetsperiode hebben we nodig om de eerste ombuiging te maken. Het is dan wel nodig dat alle ministers erachter gaan staan en zich een beetje een Rita Verdonk-houding aanmeten. Dat veronderstelt dat ministers de overheidsmachinerie bij de hand nemen, inspireren, de leiding nemen. Wij willen gewoon dat het kabinet doet wat is afgesproken. In die zin zijn we ultra-gouvernementeel.
'Je kunt niet over drie jaar naar de kiezers toe gaan en zeggen dat het wat lastig was en dat er zoveel problemen waren, dat Marcel van Dam zo'n nare column schreef en dat je toen wat tijd verloren hebt. Dat kan het kabinet en kan ook de VVD zich niet permitteren.
Bedreiging
'We kunnen niet op de winkel gaan passen. Als dit kabinet de trekken gaat vertonen van Lubbers 3 of Paars 2, dan is dit kabinet een bedreiging voor de toekomst van alledrie de regeringspartijen. Al gaat mij in the end natuurlijk alleen de VVD aan het hart.'
En dan klinkt de VVD-lijsttrekker in spe: 'Want ik haal de stemmen weg waar ik ze maar vandaan kan halen. Bij het CDA, de PvdA, LPF, D66...'
ELSEVIER Het CDA lijkt sinds de jaarwisseling wat terug te deinzen voor hervormingen en bezuinigingen. Wellicht speelt ook de behoefte mee om vriendjes te blijven met vakbonden en werkgevers.
Van Aartsen: 'Ik heb het idee dat er een verwrongen beeld heerst van wat sociale partners denken. Bij het CNV van Doekle Terpstra zit een achterban die heel anders is dan de verzorgingsstaat-adepten van tien, vijftien jaar geleden. En waarom lopen die vakbonden leeg? Omdat mensen zo helemaal niet meer behandeld willen worden.
'En wat het CDA betreft: bij fractievoorzitter Maxime Verhagen, met wie ik een zeer goede band heb - met hem geloof ik er wel in. De minister-president was ook goed, ten tijde van de Troonrede. Maar ik wil hem gewoon houden aan wat hij zou doen. Ik heb vertrouwen in dit kabinet, maar als wij het kabinet bij de les houden, moet daar niet pruilerig op worden gereageerd. En het CDA moet niet bang worden, nalaten om door te zetten, de boel de boel laten. Om vervolgens evenzeer te worden afgestraft.'
ELSEVIER Hoe ziet uw gesaneerde verzorgingsstaat er eigenlijk uit?
Van Aartsen: 'Kijk, hoe de AWBZ uit zijn voegen is gegroeid. Het moet niet een totaal verworden systeem worden waarbij mensen huishoudelijke hulp krijgen terwijl ze die helemaal niet nodig hebben. Dit kabinet is begonnen, met de WAO bijvoorbeeld, maar uiteindelijk zullen we met de stofkam door alle voorzieningen van de verzorgingsstaat moeten.
Elites
We moeten onderwijs hebben dat elites beloont. Die zullen misschien uit Wassenaar komen, maar ook uit de armere wijken van de grote steden. Het Liberaal Manifest moet daarvoor een spoorboekje zijn, zodat de buitenwereld in 2011 weer verlekkerd naar ons land kijkt.
Omdat we initiatief weer hebben beloond, de problemen van veel allochtonen hebben opgelost, de steden vernieuwd en een onderwijssysteem geintroduceerd dat het interessant maakt om in dit land te investeren. Het VVD-programma van 2007-2011 zal een vrij radicaal programma zijn. Ik heb een idee in mijn hoofd waar het heen moet en daarom denk ik dat ik het ook kan doen. Ik heb een hele lange adem.'
Eerder gepubliceerd in Elsevier, 10 april 2004