Zelfs 'dom' werk als pizza's inpakken is beter dan werkloosheid
Hoezo stress? Een drukke baan geeft juist voldoening. Over de zegeningen van een baan.
‘Je moet je het schompes werken. En je doet het, maar waarvoor?’ zingt popgroep De Dijk in een gouwe ouwe uit 1987.
De waarheen-waarvoor-vraag
Het is een vraag die iedere werknemer weleens overvalt. Waarom werk ik eigenlijk zo hard? Voor mezelf? Of ter meerdere eer en glorie van mijn baas?
Om de veel te makkelijk verdiende miljoenensalarissen aan de top te financieren? Of om al die niet-werkende uitkeringsgerechtigden te onderhouden?
Langer doorwerken
Voor de jongste generaties is de waarheen-waarvoor-vraag nog prangender. Zij moeten vanwege de vergrijzing hoogstwaarschijnlijk veel langer doorwerken dan oudere generaties: misschien wel tot ze een jaar of zeventig zijn.
Ruim veertig jaar werken om de ouderen te onderhouden die nu vrolijk rond hun zestigste met pensioen gaan. Jongeren doen het. Maar waarvoor?
Zegeningen
‘Om gelukkig te worden!’ antwoorden psychologen en geluksonderzoekers eensgezind. Werken is goed voor je! Het geeft zin aan het leven en biedt vaak ook nog de mogelijkheid het beste uit jezelf te halen. Werken is goed voor het lichaam en scherpt de geest.
Dat geldt niet slechts voor een kleine groep gelukkigen met leuk werk. Ook voor mensen in ‘rotbaantjes’ betekent werken in de regel meer geluk dan thuiszitten.
‘De weg naar geluk loopt via het werk,’ zegt Wilmar Schaufeli, hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Universiteit van Utrecht en burn-outdeskundige.
Onderzoek
Negen jaar geleden besloot hij tijdens een sabbatical in Spanje dat hij er genoeg van had mensen te onderzoeken die hun werk niet aankonden. Schaufeli: ‘Veel mensen floreren juist op hun werk.’ Dus vond Schaufeli het de hoogste tijd eens onderzoek te doen naar bevlogenheid.
Wat blijkt? Voor veel meer mensen is hun baan een passie in plaats van een last. Zo’n 10 tot 15 procent van de mensen gaat met veel plezier helemaal op in zijn baan, terwijl gemiddeld 4 tot 7 procent van de mensen opgebrand is door werk.
Structuur
Voor de grote middengroep van mensen die werk niet extreem positief of negatief ervaart, geldt dat werken op twee manieren goed voor ze is. Het geeft structuur aan het leven en sociale contacten, en het biedt de mogelijkheid jezelf te ontwikkelen en verbeteren.
Voor een kleine groep vervult een gepassioneerde hobby deze twee functies ook, maar voor het gros van de mensen is dat toch het werk.
Blije werknemers die zich gelukkig prijzen met hun baan, denken ten onrechte dat ze een van de weinigen zijn. Meer dan ooit kunnen mensen hun talenten benutten door werk. Meer dan ooit kunnen werknemers hun werkzame leven precies inrichten zoals zij willen.
Rotbaan: dat hoeft niet
En minder dan ooit werken mensen in rotbaantjes. Werken heeft nog nooit zo veel vreugde gegeven als op dit moment.
Volgens Schaufeli raken mensen bevlogen als een baan carrièremogelijkheden biedt, als ze redelijk zelfstandig het werk kunnen invullen, als collega’s prettig zijn en als de leidinggevende steun en coaching biedt.
'Steeds meer banen bieden dat,’ constateert Schaufeli. ‘De autonomie en de complexiteit neemt toe en daarmee ook het plezier.’
Geluksprofessor
'Er is veel meer keus in banen,’ zegt Ruut Veenhoven, emeritus-hoogleraar ‘sociale condities voor geluk’ aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. ‘Dus is de kans groter dan vroeger om een baan te vinden die bij je past.’
Er is steeds minder vies, zwaar of saai werk – leve de mechanisering en de automatisering. Machines en computers nemen zulk werk voor hun rekening. Personeel moet tegenwoordig vooral nadenken, doelen stellen en die bereiken. Werknemers eisen en krijgen steeds meer inspraak.
Niet meer slaafs afwachten
Meer dan voorgaande generaties verlangen twintigers en dertigers van hun bazen een persoonlijk ontwikkelplan. Slaafs afwachten is niet van deze tijd.
Driekwart van de werkende Nederlanders is ronduit gelukkig met zijn werk. Liefst 93 procent is tevreden met zijn leven, blijkt uit onderzoek van uitzendbureau Randstad. Daarmee behoren Nederlanders tot de gelukkigste werknemers ter wereld.
Okay, kan je tegenwerpen, rotbaantjes zijn misschien schaars, maar je zult het maar moeten doen. Vreselijk!
Beter dan werkloosheid
Welnee. Ook werken in een rotbaan is in de regel beter dan werkloos zijn. Mensen in de bijstand zeggen massaal blij te zijn met de zogeheten hufterbanen die gemeenten voor ze bedenken: hangertjes buigen, plantjes stekken, pizzadozen vouwen.
Sterker, werknemers bij sociale diensten en reïntegratiebedrijven maken regelmatig mee dat een vrouw in huilen uitbarst als ze na twintig jaar bijstand een jaarcontract krijgt aangeboden. Dat zij nog eens een echte baan zou krijgen, ze had er niet op durven hopen.
Behoefte aan nodig zijn
Het gros van de mensen wil nuttig zijn. Vrouwen, allochtonen en flexwerkers – in de beeldvorming de mensen met de rotbaantjes – ervaren misschien minder zingeving, maar zijn net zo gelukkig met hun werk als de rest van werkend Nederland, constateert Randstad.
De term ‘werkende armen’ – veel gebruikt voor mensen in de bijstand of voor kleine zelfstandigen – is dan ook een van de meest misleidende uitdrukkingen van politici en wetenschappers. Achter de term schuilt de overtuiging dat werken en arm zijn erger zijn dan werkloos en arm.
Het tegendeel is waar. Onderzoek laat zien dat werken niet alleen gelukkig maakt, maar ook gezond. Zo blijven oude mensen fitter en scherper als ze blijven werken. Ze versukkelen minder snel dan als ze vroeg stoppen.
Overspannen
Ook voor overspannen mensen is werken de beste remedie. Bedrijfsartsen zijn er volledig van teruggekomen om opgebrande werknemers voor een tijdje naar huis te sturen. Zo snel mogelijk terughalen naar de werkvloer, is nu het devies, bijvoorbeeld voor halve dagen.
Want maanden thuis zitten, verergert de klachten alleen maar, is hun ervaring. Alles wat aandacht krijgt, groeit. Ook problemen.
Net zo komen economen erachter dat werklozen direct na ontslag moeten zoeken naar werk. Met elke dag die ze wachten, daalt het zelfvertrouwen en neemt de kans op een baan af. Hoe actiever, hoe meer energie – en hoe slomer, hoe minder energie.
Werken als medicijn
Werken is dus een goed medicijn. Maar gek genoeg lijken we erop gebrand werk te zien als een ziekte. Een greep: stress, overspannenheid, burn-out, chronische vermoeidheid, combinatiestress, de ratrace, maar ook rsi, gebrek aan frisse lucht, fijnstof uit printers, het sickbuildingsyndroom.
Het is een hardnekkig misverstand dat werk allerlei negatieve bijwerkingen zou hebben.
Werk fysiek lichter
Toen na de Tweede Wereldoorlog zware fysieke arbeid in de westerse maatschappijen steeds schaarser werd en mensen zich niet meer letterlijk kapot hoefden te werken, verschoof de aandacht van wetenschappers, vakbonden en politici naar de psychische belasting van werk.
Nog steeds worden werknemers gezien als de verliezers van het kapitalisme. In de harde strijd die bedrijven voeren om meer winst te maken, worden werknemers gedwongen te hard te werken. Femke Halsema, leider van GroenLinks, verwoordt haar visie op werk in de huidige maatschappij als volgt.
'Door de nadruk op productiviteit worden laagproductieve werknemers uitgestoten en zit de rest van de werknemers in permanente tijdnood.’ Dat klinkt inderdaad gruwelijk.
Saai is dodelijk
Maar het is helemaal niet erg dat werk complexer wordt, dat de tijdsdruk toeneemt. Saai werk is veel erger. ‘De gelukkigste mensen hebben het het drukst,’ zegt gelukshoogleraar Veenhoven. ‘Wie het druk heeft, zegt eigenlijk: “Ik draai lekker.”’
De werkdruk is toegenomen, zeggen ook de werknemers in het onderzoek van Randstad, maar ontevreden zijn ze er niet door. Werknemers krijgen het gestaag beter, niet slechter.
Hoe hard moet je werken om gelukkig te zijn? Nederlanders maken relatief weinig uren, maar vormen wel een van de gelukkigste volken ter wereld. Hebben wij het perfecte model gevonden: wel een beetje werken, maar niet al te veel?
Deeltijd baantjes
Het aantal gewerkte uren wordt vooral gedrukt door in deeltijd werkende vrouwen. Zij zijn zeer gelukkig met hun keuze voor een twee- tot driedaagse werkweek. Voor hen is werk dan ook vaak: jezelf leuk bezighouden. Voor mannen betekent bevlogenheid vaker meer uren werken.
In elk geval gaan carrière maken en geluk vaak samen: ‘Mensen die goed in hun vel zitten, zijn socialer en stijgen sneller op de ladder,’ zegt Veenhoven.
Bruto nationaal geluk
Tegenwoordig wordt wel gesuggereerd het bruto nationaal product (alles wat een land in een jaar produceert) te vervangen door bruto nationaal geluk. Welzijn is immers meer dan welvaart: burgers waarderen vrije tijd bijvoorbeeld zeer.
Maar 77 procent van ons bruto nationaal product bestaat uit het loon van werknemers. Zo bezien zijn bruto nationaal product en bruto nationaal geluk een en hetzelfde.
Dit artikel verscheen eerder in weekblad Elsevier