Voldoende beweging is bevordelijk voor het herstel van een open been
Vervelende wonden aan de binnenkant van de enkel zijn het gevolg van een defect aan de aderen. Genezing is lastig, maar met speciale kousen is het leed te verzachten.
Bij een open been - ook wel ulcus cruris venosum genoemd – is het huidweefsel beschadigd doordat de bloedtoevoer naar de onderbenen verstoord is. Op de plekken die getroffen zijn, is het huidweefsel verdwenen. Daar zie je bijvoorbeeld een geelbruine korst.
Verschijnselen
Vaak gaan er verschijnselen aan ulcus cruris vooraf, zoals vochtophoping (oedeem) rondom de enkels. Ook spataderen en bruine vlekken kunnen een voorbode zijn. Een open been komt vaak voor: ongeveer een op de honderd volwassenen heeft er last van. Vooral onder 65-plussers is deze aandoening berucht.
Een slechte bloedsomloop is meestal de boosdoener. Door een afwijking in het aderstelsel wordt het bloed onvoldoende afgevoerd. Dat leidt tot opeenhoping van bloed, ook wel stuwing genoemd.
Aderkleppen
Dat zit zo: In de aderen zitten kleppen die in verticale houding het terugstromen van het bloed naar de voeten verhinderen. Als deze kleppen niet goed afsluiten, stroomt het bloed ook niet zo gemakkelijk terug. De druk in de aderen en haarvaatjes neemt daardoor toe. Deze stagnatie in de bloedsomloop leidt ertoe dat de voeding van de weefsels gevaar loopt. De huid wordt kwetsbaarder en er ontstaat gemakkelijk een open been. Zijn de kleppen van de aderen eenmaal kapot (insufficiëntie) dan kunnen ze niet meer worden hersteld.
Een op een eerder tijdstip doorgemaakte verstopping van de aderen (trombose) vormt een belangrijke oorzaak van het defect aan de aderkleppen. Ook tijdens de zwangerschap kunnen je aderkleppen beschadigd raken. Soms ontstaan pas na jaren de eerste klachten. Als je veel zit of staat, loop je meer kans op beschadiging van de kleppen. Ook ernstig overgewicht en ongezond eten zijn risicofactoren.
Zwaar gevoel
Een moe, zwaar gevoel in de benen is vaak het eerste verschijnsel van een afvoerstoornis van de afvoerende bloedvaten. In de loop van de dag worden de enkels dikker door vochtophoping (oedeem). Na verloop van tijd worden uitgezette adertjes en spataderen zichtbaar. Er kunnen bruine verkleuringen en eczeemplekken ontstaan.
Ook kunnen onderhuidse verhardingen optreden. Uiteindelijk ontstaat een zweer: een open been. De zweer is meestal niet pijnlijk, maar kan wel stinken en veel vocht produceren. De open plekken zijn meestal rond of vlak boven de binnenkant van de enkel.
Remedie
Soms helpt opereren, maar de meeste patiënten hebben baat bij compressietherapie. Hierbij worden soms zwachtels ingezet. Daarnaast kan een kant-en-klare elastische kous ervoor zorgen dat van buitenaf druk wordt uitgeoefend op het been. Op die manier vloeit het teveel aan bloed terug. Ook zorgen de kousen ervoor dat het teveel aan vocht wordt tegengegaan.
Enkele tips om ulcus cruris te voorkomen:
- Beweeg voldoende. Er zijn speciale oefeningen die goed zijn voor de bloedvaten. Het gaat er vooral om dat je de kuitspieren beweegt;
- Vermijd lang staan en zitten. Neem liever de trap in plaats van de lift. Leg regelmatig je benen omhoog;
- Beperk heet baden, zonnebaden en langdurig saunabezoek, douch je benen af en toe koud af;
- Draag geen strakke broeken of schoenen met hoge hakken, die belemmeren de doorstroming van het bloed. Als je veel zit, liever niet de benen over elkaar slaan;
Zorg dat je geen overgewicht krijgt. Eet caloriearm en gezond, vermijd veel vet en gebruik vezelrijke maaltijden.
Door Ton Bakker