Veilig schaatsen begint met de keuze voor de goede schaats
Als het gaat vriezen betekent dat: schaatskoorts. Vandaar onze vijf-minutencursus voor schaatsen op natuurijs.
Natuurlijk wil je meteen schaatsen als er bijvoorbeeld op een ondergelopen weiland ijs ligt. Maar als je beginner bent, lang niet geschaatst hebt, of onbekend bent met natuurijs, neem dan de volgende tips ter harte.
Goede schaats
Veilig schaatsen begint met de keuze voor de goede schaats. Heb je geen schaatsen, dan kun je ze huren of tweedehands kopen. Volwassenen die niet goed kunnen schaatsen wordt meestal combi-noren aangeraden. Dat zijn lage schaatsen met hoge, stevige schoenen, die de enkels goed ondersteunen. Dat voorkomt zwikken, verrekkingen en een krampachtige houding op de schaats.
Schaatsen moeten goed passen, ze mogen niet iets te klein of te groot zijn. Alleen schaatsschoenen van echt leer mogen een maat kleiner zijn dan je schoenmaat. Pas de schaatsen met gewone, dunne sokken. Snoer de schoenen niet te strak te dicht, dat belemmert de bloeddoorstroming. Hoge noren (met lage schoen) en klapschaatsen zijn er voor de echte gevorderden.
Easygliders
Kinderen, maar ook volwassenen die zich op het ijs niet zeker voelen, kunnen het beste leren schaatsen op easygliders of ijshockeyschaatsen. Easygliders zijn de opvolgers van de Friese doorlopers. Je kunt ze gemakkelijk vastbinden onder stevige, hoge schoenen.
Goede easygliders en ijshockeyschaatsen zijn veilige schaatsen, omdat de schaatspunten zijn afgeschermd. De kans dat jij (of je kind) met deze schaatsen jezelf of anderen verwondt bij valpartijen is klein. Zijn je schaatsen niet goed geslepen, dan is het lastig om te leren schaatsen. Laat ze daarom slijpen bij de vakman. Hij kan meteen de stand van de schaatsen controleren.
Vallen en opstaan
De schaatsbond KNSB raadt aan om een warming-up te doen van een kwartier, voordat je gaat schaatsen, bijvoorbeeld door een stukje te joggen. Vallen en opstaan hoort bij schaatsen, maar je kunt de kans op vallen en de gevolgen daarvan beperken. Hou op natuurijs voldoende afstand, zodat je niet in de schaatsen van je voorganger kunt vallen.
Mensen met een goede conditie vallen minder vaak en raken minder snel moe. Schaatsen is een goede training voor de rugspieren, maar wie al rugproblemen heeft, krijgt door het schaatsen vaak meer klachten. Sterke rug- en buikspieren kunnen rugklachten voorkomen. Dat is dus ook een belangrijk onderdeel van de schaatstraining.
Een wak
Volgens de KNSB moet je op natuurijs vooral oppassen bij rietkanten en bruggen. De temperatuur is daar vaak iets hoger, met dus een grotere kans op zwakke plekken. Op plekken waar eenden zitten, moet je ook uitkijken; eenden houden vaak wakken open. Zwakke plekken vind je vaak ook bij overgangen van breed naar smal water, waar meer stroming voorkomt. Vermijd grote meren en brede vaarten. Zorg dat je voor het donker terug bent zodat je de staat van het ijs kan blijven beoordelen.
Zwart ijs is voor sommigen eng om op te schaatsen, maar is volgens kenners vaak het sterkst. Dun ijs kraakt vaak en er kunnen veel scheuren in komen. Vuilwit sneeuwijs is bros en kan breken zonder waarschuwend kraken vooraf.
IJspinnen
Als je ondanks goed uitkijken toch in diep water terechtkomt, probeer dan terug te keren naar de plek waar je vandaan kwam. Werk je op de buik liggend vooruit tot je weer vast ijs onder je voelt. Doorgewinterde schaatsers hebben daarvoor speciale ijspinnen bij zich en beschikken over een werplijn.
Tips:
- De KNSB raadt schaatsers aan nooit alleen de polder in te gaan en altijd een gsm (in een plastic zakje) mee te nemen;
- Mocht je ooit onder het ijs komen, weet dan dat het wak een donkere plek in het ijs is;
- Maar: als er sneeuw op het ijs ligt, is het wak juist lichter van kleur.
Bevriezing
Draag altijd wanten of handschoenen, niet alleen vanwege de kou, ook om je handen te beschermen als je valt. Zorg dat je een muts of hoofdband bij je hebt. Bij ernstige kou voorkom je daarmee ook bevriezing van je oren.
De delen van je gezicht die je niet tegen vrieskou kan beschermen kun je insmeren met watervrije vaseline. Draag warme kleren die kunnen ventileren; ook transpiratievocht kan bevriezen. Zorg wel altijd voor een winddicht jack. Draag bij voorkeur een dunne badstof sok in je schaatsschoen.
Drinken
Als je wat langer onderweg bent, zorg dan voor een rugzakje met eten en drinken. Bananen en energierepen kunnen handig zijn. Tijdens het schaatsen verlies je door transpiratie veel vocht, al gauw een liter per uur. Zorg dus dat je regelmatig drinkt. Neem in elk geval een thermoskan met thee mee.
Door valpartijen kun je lelijke snijwonden krijgen van de schaatsijzers. Soms kunnen er zelfs slagaderlijke bloedingen door voorkomen. De slagader moet dan boven de wond dichtgedrukt worden en de schaatser moet snel naar een ziekenhuis worden gebracht.
Blessures
Snijwonden door schaatsen kunnen ook zorgen voor pees- of zenuwbeschadigingen. Kneuzingen en verrekkingen komen bij schaatsers geregeld voor. Door een kneuzing of verrekking ontstaat een bloeduitstorting. Masseer de aangedane plek niet, maar zorg direct voor koeling door er een natte, koude lap op te drukken. Ook in geval van verstuiking, bijvoorbeeld door het te ver draaien van een gewricht, is koeling van belang.
Door Jan Willem Wensink