Zwemmen in ijskoud water kan gevaarlijk zijn voor mensen met hartklachten
Buiten zwemmen in weer en wind. Zelfs als het vriest. Waarom doen mensen dat? En is het niet gevaarlijk?
'Ik was altijd een enorme koukleum. Maar ik wilde graag mijn grenzen verleggen', vertelt triathleet Harry Boerma. Hij zwom het afgelopen jaar twee keer per week in een natuurgebied vlakbij Utrecht, de Maarsseveense Plassen. Ook in de herfst en in de winter. 'Op de koudste dag was het -3 graden, het water was 5,5 graden. Op de ondiepe Molenpolder werd toen al geschaatst.'
Thermometer
Via een kennis kwam Boerma in contact met een groepje mensen dat het hele jaar door buiten zwom. Een van hen had MS. Een ander was al 81 jaar. 'Ze leerden me dat je het kunt volhouden als je minimaal twee keer per week zwemt. En als beginner zwem je niet langer dan de watertemperatuur in minuten. Bij 15 graden zwem je dus vijftien minuten.' Een thermometer en waterdicht horloge behoorden daarom tot zijn basisuitrusting.
Boerma startte in augustus, met ijzeren discipline. Maar het was niet altijd makkelijk. 'Vooral als het regende en je moest dat roteind fietsen voor een paar minuten koud water. Maar ik wist dat daarna de euforie kwam. Soms dacht ik wel eens: ik ga er echt niet in! Maar omdat de anderen het wel deden, ging ik toch.'
Hijgen
Langzaam wende zijn lichaam aan de kou. 'Als ik het water inliep, voelde het koud. Als het tot mijn borst kwam, begon ik heel hard te hijgen. Eenmaal omgeven door het water, voelde ik geen temperatuurverschil meer. Dan ging het wel. Sommigen zwommen schoolslag. Maar dan krijg je steeds zo'n koude golf tegen je gezicht. Ik deed liever borstcrawl, met mijn gezicht in het water.'
Eenmaal uit het water volgde een ritueel. 'Ik droogde me af op een thermomatje. De eerste minuten uit het water voelden niet koud, eerder verdoofd.' Daarna snel alle kleren aan. 'Die bewaarde ik in een plastic zak, voor als het regende. En dan dronken we met zijn allen een thermoskan hete thee, soms met stijve, trillende vingers.'
Schrik
Boerma is nu geen koukleum meer. Dit komt doordat het brein zich aanpast aan de nieuwe omstandigheden, volgens duik- en huisarts A. Van Beelen uit Bunschoten. 'De eerste keer in koud water schrik je je een ongeluk. Daarna wapent het lichaam zich daartegen. Het reageert een volgende keer dan niet meer zo heftig.'
Is het niet gevaarlijk? 'Het kan gevaarlijk zijn voor mensen met hartklachten,' aldus Van Beelen. 'Als je zonder wetsuit in koud water springt, vertraagt je hartslag namelijk heel kort. Dat heet de duikreflex. Na de duikreflex hijg je, omdat er tijdelijk minder zuurstof door je bloed wordt gepompt.'
Vetlaagje
Daarna hangt het er vanaf hoe goed je lichaam tegen de kou kan. Kleine dikkerds hebben daarbij een streepje voor op lange, magere mensen. Van Beelen: 'Heb je een vetlaagje, dan kun je beter tegen de kou. Verder gaat het om de verhouding van je huidoppervlakte ten opzichte van de inhoud van je lichaam. Hoe meer oppervlakte je hebt, des te sneller verlies je warmte en loop je risico op onderkoeling.'
Door Corine de Goede