door
Robert Stiphout
11 jan 2010
Desiderius Erasmus (Bron: Rijksmuseum)
De tweede in de serie Erflaters: Desiderius Erasmus (1466/67-1536)
Niemand weet precies wanneer Desiderius Erasmus is geboren. Dat komt omdat hij een ‘onwettig kind’ is van Gerard Rogerii, een priester uit Gouda. Zijn moeder Margaretha, een chirurgijnsdochter uit Zevenbergen, moest waarschijnlijk naar Rotterdam om daar hun ‘ongelukje’ ter wereld te brengen.
Erasmus heeft die geboortegeschiedenis stil gehouden omdat hij anders niet mocht studeren. Zijn zelfgekozen naam Desiderius (eigenlijk heet hij Geert Geerts) komt van het Latijnse werkwoord wensen (desiderare) Hij ziet zichzelf als een gewenst kind.
Oorlog
Erasmus wordt beroemd door zijn vertaling van het Nieuwe Testament in het Latijn. Hij vindt dat de wetenschap terug moet naar de oude bronnen. Geholpen door de boekdrukkunst, verspreidt hij zijn ideeën over heel Europa. Hij pleit voor tolerantie en is tegen oorlog.
Ook komt hij als één van de weinigen op voor de rechten van de vrouw. 'Kunstenaars overtreffen zich in hun laatste werken. Welnu, God heeft de vrouw na de man geschapen en dus is de vrouw meer geslaagd dan hij.'
Tijdens zijn leven raakt intellectueel Europa sterk verdeeld: vóór of tegen Maarten Luther. De Duitse monnik hangt 95 stellingen op de deur van de Slotkerk in Wittenberg waarin hij het gezag van de paus en de katholieke kerk hekelt. Het zou het begin worden van de reformatie.
Fanatiek
In Europa geldt Erasmus dan als één van de intellectuele leiders, maar hij wil niet kiezen tussen de katholieke kerk en Luther. Hij deelt diens kritiek, maar hij vindt dat de kerk niet uiteen moet vallen. Volgens Erasmus is Luther te fanatiek.
Nu wordt Erasmus vooral herinnerd als humanist en de auteur van zijn satirische werk Lof der zotheid. Daarin steekt hij de draak met de kerkelijke autoriteiten, wetenschappers, handelaren en koningen.
Op 12 juni 2010 komt de Elsevier Speciale Editie Erflaters uit. Hierin staan portretten en biografieën van de Nederlanders die onze samenleving hebben vormgegeven. U kunt deze uitgave alvast bestellen.
Door Bertus Bouwman