door
Robert Stiphout
11 jan 2010
Willem van Oranje (Bron: Rijksmuseum)
De eerste in de serie Erflaters: Willem van Oranje (1533-1584)
Willem van Oranje geldt als vader des vaderlands. Hij is per slot van rekening de leider van de Opstand tegen de Spaanse overheerser die leidt tot de onafhankelijkheid van de Republiek der Verenigde Nederlanden.
Willem wordt in 1533 geboren op slot Dillenburg (nu in Duitsland) als oudste zoon van graaf Willem van Nassau en Juliana van Stolberg, beiden luthers gezind. Op elfjarige leeftijd erft hij het prinsdom Oranje in Frankrijk van zijn kinderloze neef.
Ambitieus
Keizer Karel V, die dan over een groot deel van Europa heerst, stelt als voorwaarde dat de jonge prins katholiek wordt opgevoed aan het keizerlijk hof in Brussel. Willem blijkt, eenmaal aan het hof, ambitieus.
Hij wordt militair bevelhebber, lid van de Raad van State, ridder van de Orde van de Gulden Vlies en stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. De prins is trouw aan Karel en lange tijd ook aan diens opvolger, de Spaanse vorst Filips II. Hij vernoemt zelfs zijn eerste zoon (Willem kreeg dertien kinderen van vier vrouwen) naar Filips.
Vanaf 1566 gaat het mis. Dat jaar heeft de Beeldenstorm plaats. Protestanten plunderen katholieke kerken en de Spaanse koning grijpt hard in tegen niet-katholieken (ketters). Aanvankelijk houdt Willem van Oranje, die voor godsdienstvrijheid is, zijn kritiek voor zich. Het levert hem de bijnaam Willem de Zwijger op.
Ketters
Uiteindelijk besluit hij toch niet langer trouw te blijven aan Spanje. Niet alleen verzet hij zich tegen de vervolgingen van ketters, maar ook protesteert hij tegen de centralisatiebeleid van Filips, dat ervoor zorgt dat edelen macht moeten afstaan aan hoge ambtenaren.
De rebelse prins organiseert veldtochten tegen de Spanjaarden en begint zo de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) die uitmondt in de geboorte van de republiek. Willem zelf maakt die geboorte niet meer mee. Na een reeks mislukte aanslagen op zijn leven, schiet de katholiek Balthasar Gerard hem in 1584 dood. ‘Mijn God heb medelijden met dit arme volk,’ zou Willem als laatste hebben gezegd.
Op 12 juni 2010 komt de Elsevier Speciale Editie Erflaters uit. Hierin staan portretten en biografieën van de Nederlanders die onze samenleving hebben vormgegeven. U kunt deze uitgave alvast bestellen.