door
Robert Stiphout
9 feb 2010
Johan Rudolf Thorbecke (Bron: Rijksmuseum)
De negende in de serie Erflaters: Johan Rudolf Thorbecke (1798-1872)
Johan Rudolf Thorbecke was nog maar enkele jaren oud toen de tabakshandel van vader Frederik Willem failliet ging. Dankzij opofferingen van zijn ouders kon de bijzonder intelligente en leergierige Johan toch nog een behoorlijke opleiding volgen.
Liberalisme
Na de Latijnse School in Zwolle, en een cum laude afgesloten studie klassieke letteren in Leiden, reisde Thorbecke met een beurs naar Duitsland, het geboorteland van zijn moeder. Daar verdiepte hij zich steeds meer in het liberalisme en leerde hij zijn latere vrouw Adelheid Solger kennen – ‘mijn wangetje’ noemde hij haar in een brief.
Terug in Nederland werd Thorbecke in 1831 hoogleraar diplomatie en moderne geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Veel studenten waren een beetje bang voor de, naar hun smaak, heel analytische en afstandelijke Thorbecke. ‘Den Thor’, noemden ze hem, naar de Noorse dondergod. Maar begaafde studenten herinnerden hem anders: met hen dronk hij thuis een kop thee en, in de zomer, een glas zelfgemaakte kruidenwijn.
Volk
Aan de universiteit raakte de liberaal Thorbecke er steeds meer van overtuigd dat het oude politieke systeem waarin de koning en zijn ministers het voor het zeggen hadden, moest worden verruild voor een systeem waarin een door het volk gekozen vertegenwoordiging de macht heeft.
In 1844 kreeg Thorbecke zijn kans. Voor de provincie Zuid-Holland kwam hij in de Tweede Kamer waar hij een voorstel tot een ingrijpende wijziging van de Grondwet indiende. In 1848 kreeg hij van koning Willem II, die in omliggende staten revoluties uit zag breken, de opdracht een liberale Grondwet te ontwerpen.
Onschendbaar
Op 11 april 1848 presenteerden Thorbecke en zijn medecommissieleden de nieuwe Grondwet. De belangrijkste veranderingen: invoering van rechtstreekse verkiezingen en ministeriële verantwoordelijkheid – de Koning is onschendbaar, ministers zijn verantwoordelijk.
Zo ging Thorbecke de geschiedenis in als de vader van de constitutionele monarchie. Maar hij deed meer. Later, als premier, bracht hij ook nog de Kieswet, de Gemeentewet en de Provinciewet tot stand, waarvan vooral de laatste twee lang ongewijzigd bleven.
Op 12 juni 2010 komt de Elsevier Speciale Editie Erflaters uit. Hierin staan portretten en biografieën van de Nederlanders die onze samenleving hebben vormgegeven. U kunt deze uitgave alvast bestellen.