biografie

Eduard Douwes Dekker: onbuigzame aanklager

Robert-Stiphout1312 door Robert Stiphout

In 2002 riep de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde Max Havelaar uit tot het belangrijkste Nederlandstalige letterkundige werk ooit. De roman is het bekendste boek van Multatuli, het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker .

Het boek is een aanklacht tegen de behandeling van inlanders in de kolonie Nederlands-Indië. Douwes Dekker belandde daar in 1839. Als vroegtijdig schoolverlater had zijn vader, een kapitein, de jonge Multatuli meegenomen op een schip naar Indië.

Karakter
Douwes Dekker wist zich in 18 jaar tijd op te werken in het Indische bestuursapparaat tot assistent-resident op West-Java. Maar na een ambtelijk conflict nam hij ontslag. Een jeugdvriend had al voorspeld dat Douwes Dekkers ‘vurige, wilde, onbuigzame en onbedwingbare karakter’ hem in Indië in de problemen zou brengen.

Terug in Nederland schreef hij Max Havelaar: een literaire raamvertelling over de inlanders, hun eigen bestuurders en de Nederlanders in Indië. Douwes Dekker verfoeide het cultuurstelsel waarbij inlanders op een deel van hun land producten moesten verbouwen voor de Nederlandse Handel Maatschappij. Nederland noemde hij een ‘roof-staat aan de zee’.

Na verschijning in 1860 trok, zoals het latere liberale Tweede Kamerlid Wolter Robert van Hoëvell opmerkte,  ‘een rilling’ over het land. Uiteindelijk zou het cultuurstelsel worden afgeschaft – al had Douwes Dekker liever gezien dat het alleen werd veranderd.

Kleinburgerlijk
Douwes Dekker deed een vergeefse poging om in de Tweede Kamer te komen. Daarna richtte hij zich volledig op het schrijven en profileerde zich geregeld als nationaal geweten. Hij brak onder meer een lans voor vrouwenrechten, nam het op voor fabrieksarbeiders en nam het kleinburgerlijke milieu op de hakl in zijn roman Woutertje Pieterse.

In 1866 emigreerde Douwes Dekker voorgoed naar Duitsland, waar hij in 1887 aan de gevolgen van astma overleed.


Op 12 juni 2010 komt de Elsevier Speciale Editie Erflaters uit. Hierin staan portretten en biografieën van de Nederlanders die onze samenleving hebben vormgegeven. U kunt deze uitgave alvast bestellen.




Eduard Douwes Dekker: onbuigzame aanklager

Robert Stiphout

Robert Stiphout (1977) werkte tot februari 2013 als redacteur van de redactie Nederland.

Tags

zie ook

0 reacties