door
Robert Stiphout
25 mrt 2010
Toon Hermans: garant voor volle zalen
De zeventiende in de serie Erflaters: Toon Hermans (1916-2000)
De naam Toon op het affiche stond garant voor een uitverkochte zaal. Toon Hermans gold als de grootste clown onder de cabaretiers van zijn generatie, onder wie Wim Kan en Wim Sonneveld. Volgens zijn erven is Hermans zelfs de grootste theaterpersoonlijkheid ooit van Nederland. En: hij fungeerde als inspiratiebron voor cabaretiers, onder wie Hans Teeuwen
Toon Hermans, geboren in Sittard in 1916, groeide op in armoede. Eerst ging de bank van zijn vader failliet ging en daarna overleed zijn vader op jonge leeftijd – 47 jaar. Toon Hermans was toen zelf 12 jaar.
Versjes
Mede door de armoede thuis zocht Hermans buitenshuis vertier. In de tuin bij de overburen trad hij op als clown in met vriendjes georganiseerde circusvoorstellingen. Op school was hij naar eigen zeggen constant bezig met versjes en tekeningen maken.
In 1930 verliet hij school voortijdig om geld voor het gezin Hermans te verdienen. Hij werkte onder meer als etaleur en decorateur. Via een bevriende meubelmaker kreeg Hermans halverwege de jaren dertig de kans om een eigen revueavond te organiseren in Sittard. Het zou zijn podiumdebuut worden.
De avond werd een succes en al snel kon Hermans als artiest in zijn levensonderhoud voorzien. In 1942 verruilde hij de Limburgse podia voor de landelijke. Hij verhuisde naar Amsterdam en trad op met verschillende ensembles, zoals het groepje Theater Plezier.
One-man-show
Een zelf opgezet ensemble mislukte waardoor Hermans het in zijn eentje probeerde naar voorbeeld van door hem bewonderde Franse chansonniers. De eerste one-man-show van een Nederlandse cabaretier werd een groot succes. Toen de AVRO de show op 12 april 1958 live op televisie uitzond, werd Hermans in een klap de populairste artiest van het land.
Eind jaren zestig werd hij wel even bekritiseerd omdat in zijn voorstellingen geen maatschappelijk engagement doorklonk, maar eind 1972 maakte hij een comeback waarmee hij zijn populariteit herwon.
Hermans bleef ver weg van maatschappijkritiek, maar vermaakte zijn publiek met gekkigheid. Toon Hermans werd een theatergenre op zich. Zo speelde hij eens een ornitholoog die niet-bestaande vogels imiteerde als de ‘kroet’ en de ‘poelifinario’. De poelifinario is sinds 2003 ook de naam van de jaarlijkse prijs voor het beste cabaretprogramma.
Liefdesliedjes
Vanaf 1984 kondigde hij regelmatig zijn afscheid aan. Hij begon een tweede carrière als schilder. Maar telkens keerde hij terug op het podium. In 1992 moest hij zijn tournee wel enkele maanden afbreken omdat de daarin opgenomen liefdesliedjes over zijn pas overleden vrouw Rietje hem te veel aangrepen. In 1996 maakte hij zijn laatste tournee, dit keer echt. Vier jaar later overleed hij aan een hartaanval op 83-jarige leeftijd.
Op 12 juni 2010 komt de Elsevier Speciale Editie Erflaters uit. Hierin staan portretten en biografieën van de Nederlanders die onze samenleving hebben vormgegeven. U kunt deze uitgave alvast bestellen.