door
Robert Stiphout
1 apr 2010
Joan Blaeu (Bron: ICN/Tim Koster)
De achttiende in de serie Erflaters: Joan Blaeu (1596-1673)
De handelsgeest in de Republiek der Verenigde Nederlanden dreef Nederlandse schepen in de zeventiende eeuw de hele wereld over. Ontdekkingsreizigers, schippers, stuurlui en kooplieden keerden na hun vele verre reizen terug met schetsen van verre kustlijnen, havens en steden.
Geen wonder dus dat Nederland wereldberoemde cartografen voortbracht als Jodocus Hondius en Peter Plancius. Zij brachten aan de hand van al die snippers informatie onbekende delen van de wereld in kaart of beelden al bekende delen beter af.
Bloei
Verreweg de beroemdste kaartenmaker van allemaal was Joan Blaeu. Vader Willem Janszoon Blaeu stichtte de succesvolle drukkerij en uitgeverij van de familie in Amsterdam. Maar het was zijn zoon Joan Blaeu die het bedrijf vanaf 1638 tot nog grotere bloei zou brengen.
Op basis van scheepsjournalen, reisverslagen en gesprekken met zeelieden vulde het bedrijf de witte delen in op de wereldkaart. Blaeu, de baas-kaartenmaker van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, had daarvoor beroemde kaartenmakers als Johannes Vingboons in dienst, die zichzelf onsterfelijk maakte door aanzichten te tekenen van steden en regio’s als Nieuw Amsterdam (nu New York) en de Tafelbaai in Zuid-Afrika.
Musen
Van Blaeus negen drukpersen – de negen Musen geheten – rolden tal van kaarten en atlassen. Daaronder de wereldberoemde Atlas Major die vanaf 1662 verscheen. In meer dan zeshonderd kaarten en enkele duizenden pagina’s beschrijvingen toonde de atlas de toen bekende wereld. Het boekwerk werd een gewild object en statussymbool onder patriciërs. Niet alleen zeelui, maar ook welgestelden wilden weleens zien wat er achter de horizon lag.
Een brand in een van Blaeu’s drukkerijen in 1672 bracht het familiebedrijf een grote klap toe. De schade werd geschat op meer dan 350.000 gulden (nu zo’n 3,5 miljoen euro). Datzelfde jaar overleed Blaeu. Twee van zijn zoons namen de handel over, maar verkochten het bedrijf dat hun grootvader had gesticht in 1678.
Op 12 juni 2010 komt de Elsevier Speciale Editie Erflaters uit. Hierin staan portretten en biografieën van de Nederlanders die onze samenleving hebben vormgegeven. U kunt deze uitgave alvast bestellen.