De zestiende in de serie Alle Amerikaanse presidenten: Abraham Lincoln(1861-1865)
Als president van een land dat in een mensenverslindende burgeroorlog (1861-1865) was verwikkeld, moest Abraham Lincoln vaak doodvonnisen bekrachtigen die tegen zijn eigen militairen waren uitgesproken wegens desertie, insubordinatie en zo meer.
Lincoln zocht altijd naar een excuus om dat niet te hoeven doen. Hij was vooral gekant tegen de doodstraf voor lafheid. 'Die arme jongens zouden zich doodschrikken als we hen gingen executeren', zei hij wel eens, en zette hun straf om in levenslang.
Abraham Lincoln
Honest Abe
Even geestig als humaan, en tekenend voor de grootheid van de man, die ook fysiek hoog boven zijn omgeving uit torende. De duur van de Burgeroorlog tussen de Unie en de Confederatie van Zuidelijke staten viel vrijwel op de dag samen met de tijd dat Lincoln president was.
Lang heeft 'Honest Abe' niet van de zwaar bevochten overwinning kunnen genieten. Vijf dagen na zijn intocht in de Zuidelijke hoofdstad Richmond, waarmee de oorlog was afgelopen - werd de reus in een theater te Washington door een acteur met zuidelijke sympathieën geveld.
Zijn historische opdracht: het bijeen houden van de Verenigde Staten en de afschaffing van de slavernij was toen juist volbracht. Het staat vrijwel vast dat zonder Lincoln Amerika in tweeën zou zijn gebroken. Met alle gevolgen van dien voor de verdere loop van de wereldgeschiedenis.
Schoorsteenvegershoed
Abraham Lincoln werd op 12 februari 1809 geboren in een armzalige hut in Hodgenville, Kentucky, op een matras van gedroogde maiskolven. Zijn vader was timmerman en kleine boer. Zijn moeder, die negen jaar later zou sterven, kon niet schrijven.
Toen Abe zeven jaar oud was werd hij van de verdrinkingsdood gered door zijn speelkameraadje Austin Gollaher. (De geschiedenis is die jongen dus veel dank verschuldigd). Lincolns scholing is rudimentair gebleven, desondanks bezat hij een uitzonderlijke gave voor het woord.
Als jonge man voer hij de Mississippi af, werkte in een winkel van Sinkel, was landmeter en posthouder, en hij zou de gewoonte om brieven onder zijn schoorsteenvegershoed te bewaren nooit meer afleggen.
Duel
Korte tijd diende hij in de militie van Illinois die tegen het Indianenopperhoofd Black Hawk ten strijde trok. Lincolns eerste poging (1832) gekozen te worden in het deelstaatparlement van Illinois liep op niets uit, maar twee jaar later lukte het wel.
Mary Todd, mrs. Lincoln
In 1837 vestigde hij zich als advocaat. In een anonieme brief belasterde Lincoln een lokale politicus. De zaak kwam uit en de beledigde partij wenste een duel. Op het laatste moment ging dat niet door. Lincoln heeft zich altijd over die affaire geschaamd.
In 1842 trouwde hij met Mary Todd, een vrouw uit een zuidelijke familie. Zij had een gat in haar hand had en zou zich na de dood van twee van hun kinderen steeds excentrieker gaan gedragen.
In 1846 veroverde Lincoln een zetel in het Huis van Afgevaardigden in Washington. Daar sprak hij zich uit tegen de oorlog met Mexico en tegen de slavernij. Dat hij de rest van zijn leven tegen de slavernij ageerde, wilde niet zeggen dat hij zwarten als zijn gelijken beschouwde. Hij meende dat 'de constitutie dat nooit bedoeld kon hebben dat blank en zwart gelijk waren'.
Uitglijdertje
Lincoln vond aanvankelijk dat de negers zich maar in een ander land moesten vestigen. Nadat hij had meegeholpen met de oprichting van de Republikeinse Partij, voerde Lincoln in de zomer van 1858 strijd met de Democraat Douglas. De inzet was een Senaatszetel voor Illinois.
Het voornaamste geschilpunt was de slavernij. De Republikeinen wilden van de slavernij af, de Democraten vonden dat je het aan de bevolking van de deelstaten moet overlaten. 'A house divided in itself cannot stand', sprak Lincoln. De bijbeltekst als metafoor voor de dreigende scheuring van Amerika.
Douglas won de strijd. 'Het is een uitglijdertje maar geen val', zei Lincoln. Dat was goed gezien. Op 6 november 1860 won hij met grote meerderheid de strijd om het presidentschap, terwijl Douglas weer zijn tegenstander was. Een wapenfeit dat hij vier jaar later zou herhalen.
Oorlog
Uit de Zuidelijke staten kreeg hij echter geen enkele stem. De Burgeroorlog die in april 1861 begonnen was, verliep dikwijls ongunstig voor de Unie. Washington werd vaak bedreigd. Nadat hij de eeuwig talmende generaal George McClellan had ontslagen, nam hij zelf het opperbevel op zich.
Lincoln was populair bij de soldaten. Als die over een misstand klaagden, zeiden ze vaak 'als hij (Lincoln) het te weten komt, zal het ophouden'. Voor zijn salaris van vijfentwintigduizend dollar moest Lincoln welhaast wonderen verrichten. Zijn veelvuldige bezoeken aan het font vormden 'zijn enige vakantie'.
De moordenaar van Lincoln,
John Wilkes Booth
Hij was diep begaan met de honderdduizenden soldaten uit beide kampen die sneuvelden of zwaar gewond raakten. Lincoln bleef altijd verzoeningsgezind tegenover het Zuiden. Wereldberoemd werd zijn toespraak (van maar 288 woorden) die hij op 19 november 1863 hield op het ereveld van Gettysburg.
Daar had eerder een beslissende slag gewoed. Als slot zei Lincoln te hopen 'dat een regering van het volk, door het volk en voor het volk, niet van de aardbodem zou verdwijnen'.
Onsterfelijkheid
Bijna een jaar eerder (op 1 januari 1863) was de proclamatie van emancipatie, die een einde maakte aan de slavernij, van kracht geworden. Op 9 april 1865 gaf het Zuiden zich definitief over. Vijf dagen later bezoekt de president, die zich eindelijk denkt te ontspannen, de toneelvoorstelling "An American Cousin" in het Ford-theater.
Hij geniet met volle teugen. Aan het begin van derde bedrijf klinken schoten in zijn eigen loge. Buiten bewustzijn wordt Lincoln het huis van een naburige kleermaker binnen gedragen.
Zijn armen en benen zijn te groot voor het bed waarop hij is neergelegd. De volgende ochtend, op 15 april, vindt Lincoln, 56 jaar oud, om 7.22 uur eeuwige rust en onsterfelijkheid.