De socialistische trekjes van Rutherford Hayes

De negentiende in de serie Alle Amerikaanse presidenten: Rutherford Hayes (1877-1881)

Er is weinig nieuws onder de zon. Op 8 november 1876, daags na de presidentsverkiezingen, stuurde een medewerker van de Republikeinse kandidaat Rutherford Hayes, de gouverneur van Ohio, het volgende telegram naar een bevriende Senator in Florida:

‘De uitslag van de presidentsverkiezingen hangt af van de resultaten in Florida. De Democraten zullen zeker proberen ons de zege te ontfutselen. Hayes is verslagen zonder Florida. Laat je niet bedotten bij het tellen der stemmen’.

Fraude
Over de uitslag in Florida, (en in Louisiana, South Carolina en Oregon) ontstond een verbeten strijd met de Democratische kandidaat Samuel Tilden, die naam had gemaakt als gouverneur van New York. Na drie maanden van verhit touwtrekken, wees een door het Huis van Afgevaardigden benoemde commissie vlak voor de inauguratie Rutherford Hayes als winnaar en dus president aan.

Toen de Democraten twee jaar later de meerderheid in het Congres veroverden, begonnen ze subiet met een onderzoek naar de vermeende onregelmatigheden in de presidentiële campagne van Hayes. Dat hadden ze beter niet kunnen doen, want uit een reeks van boven water gekomen codetelegrammen bleek dat juist de vrienden van Tilden op grote schaal geknoeid hadden.

Sapjes
Rutherford Hayes, die zijn vader nooit gekend heeft, werd op 4 oktober 1822 geboren in het ruime huis van zijn familie in Delaware, Ohio. Behalve door zijn moeder Sophia werd de jonge Hayes opgevoed door zijn ongetrouwde oom Sardis Birchard.

Van zijn oudere zuster Fanny hield Hayes zoveel dat hij na haar vroege dood, ze was toen 36, zijn echtgenote Lucy duidelijk maakte dat zij eerst vanaf dat moment de belangrijkste vrouw in zijn leven zou zijn.

De breedgeschouderde Hayes had een robuust figuur, een hoog voorhoofd en kastanjebruin haar dat op zijn oude dag sneeuwwit was geworden. Sinds de Burgeroorlog droeg hij een lange baard. Hayes was bescheiden en vriendelijk van aard. Humaan ook, zoals bleek uit zijn houding ten aanzien van de Indianen en de negers.

Onder druk van zijn vrouw (ook wel 'Lemonade Lucy’ genoemd) werd Hayes geheelonthouder. Tijdens zijn jaren in het Witte Huis werden sapjes geschonken, al maakte de president om de goede betrekkingen met Rusland niet in gevaar te brengen een uitzondering toen de zoon van de tsaar op bezoek was.

Soldaat-president
Net als voor zijn voorganger Ulysses Grant, gold voor Hayes dat zijn vier jaren als militair in de Burgeroorlog (1861-1865) ‘de beste van zijn leven waren’. ‘Deze campagnes in de westelijke heuvels van Virginia zullen altijd tot mijn prettigste herinneringen blijven horen’, schreef hij aan Lucy.

Uitzonderlijk moedig, zonder daar prat op te gaan, bracht Hayes het tot majoor-generaal. Hij raakte vijf keer gewond en zijn paard werd herhaaldelijk onder hem vandaan geschoten. Op zekere dag lag hij, met zware verwondingen, enkele uren tussen de linies in, en voerde een lang en ‘lang niet onplezierig’ gesprek met een Zuidelijke soldaat die eveneens was geveld.

Toch was er ook persoonlijke rampspoed. In 1864 stierf zijn zoontje Rudy, die ziek was geworden toen hij met zijn moeder in het kampement van zijn vader op bezoek kwam. Ook voor Hayes bestond er een directe band tussen zijn krijgsverrichtingen en het presidentschap.

In 1876 steunden twee beroemde Noordelijke generaals, Sherman en Sheridan, hun wapenbroeder Hayes, die in de tussentijd driemaal een uitstekende gouverneur van Ohio was geweest, voor het presidentschap.

Eenmaal in het Witte Huis, beijverde Hayes zich voor de professionalisering van het ambtenarenapparaat. Dat bestond tot dan toe voor een groot deel uit de clientèle van Congresleden. Zo werd het ambtenaren verboden om donaties voor politieke campagnes te doen.

'Socialist'
De federale troepen werden uit het Zuiden teruggetrokken. Met wisselend succes vocht de president daarna voor de mogelijkheid om die soldaten weer terug te sturen als de zwarte bevolking te zeer gefnuikt werd in het uitoefenen van het juist verworven kiesrecht.

Hayes propageerde financiële steun aan de openbare scholen door de deelstaten, en zo nodig door de federale regering. ‘Zestig jaar later, schrijft zijn biograaf Harry Barnard, ‘zou een dergelijk streven aanleiding hebben gegeven tot de beschuldiging van socialisme.'

Hayes had wel meer ‘socialistische trekjes’. ‘Wij zien steeds vaker een regering van de rijken, voor de rijken en door de rijken, zei hij vlak voor zijn dood de beroemde uitspraak van Abraham Lincoln parafraserend.

Toen het Congres op aandrang van de westelijke staten een wetsontwerp had aangenomen dat, in strijd met verdragsverplichtingen, de influx van Chinezen vrijwel verbood, sprak Hayes daarover zijn veto uit.

Zijn minister van Buitenlandse Zaken William Evarts kreeg opdracht met China tot een nieuw verdrag te komen. Dat laatste beperkte de toevloed van nieuwe Chinezen zonder die vrijwel tot nul te introduceren.

Sneeuwwit
Toen de Franse belangen in het Panamakanaal, immers ‘gegraven’ door Ferdinand DeLesseps, dreigden te gaan prevaleren, greep Hayes in. Hij schreef het Congres dat de Verenigde Staten er nooit in zouden toestemmen de zeggenschap over het Kanaal over te laten aan een Europese mogendheid.

In de lente van 1881 als privéburger terug in Ohio, begon voor Hayes nog een vruchtbare periode. Maar de dood van Lucy (1889) greep hem zeer aan. Op zondag 8 januari 1893 reed hij per slee, er viel sneeuw op zijn sneeuwwitte baard, naar haar graf.

‘Ik verlangde er naar om rustig naast haar te liggen’, schreef hij die avond in zijn dagboek. Die wens ging spoedig in vervulling. Op 17 januari stierf Rutherford Hayes, 70 jaar oud, in zijn landhuis ‘Spiegel Grove’. Ook toen sneeuwde het.