Thomas Jefferson, verheven geest in hoog huis

De derde in de serie Alle Amerikaanse Presidenten: Thomas Jefferson (1743-1826)

Thomas Jefferson had in 1782 zijn vrouw Martha op haar sterfbed beloofd nooit meer te zullen trouwen. Aan deze belofte heeft deze plantage-eigenaar uit Virginia zich gehouden.

Maar die belofte betekent niet dat Jefferson daarna nooit meer een vrouw heeft bemind. Zo onderhield hij, toen hij als gevolmachtigd minister in Parijs diende, nauwe betrekkingen met een zekere Maria Cosway. Zij was een getrouwde artieste van 27 jaar, - hijzelf was 43 -, met lange blonde krullen. Zij deelden liefde voor de muziek en wellicht het bed. Bij een wandeling op 18 september 1786 wilde Jefferson, die niet erg handig was, indruk maken op Maria door over een hekje te springen. Maar hij struikelde en brak zijn rechterpols.

Thomas Jefferson, Vader der
Onafhankelijkheidsverklaring

Van groter belang was Jeffersons verhouding, die 38 jaar zou duren, met zijn slavin, de halfbloed Sally Hemings. Zij volgde hem, zogenaamd als verzorgster van zijn kinderen, zelfs naar Parijs. Hemings moet een schoonheid zijn geweest. Helaas is van haar geen portret bewaard gebleven. Jefferson verwekte bij Sally een stoet kinderen. Hij zou hen later allen de vrijheid geven; de enige slaven bij wie hij dat ooit heeft gedaan.

Baanbrekend
Tien jaar voor die malle valpartij in Parijs, had het Congres in Philadelphia aan Jefferson gevraagd de definitieve tekst van de Onafhankelijkheidsverklaring te schrijven. Een uitmuntend stilist, maar een bijna onverstaanbaar en humorloos spreker, had Jefferson een uitzonderlijk gelukkige hand met formuleringen als ‘het recht op leven, op vrijheid en op het najagen van geluk’ en ‘wij houden deze waarheid voor vanzelfsprekend, dat alle mensen gelijk geschapen zijn’. Een geloofsbelijdenis die sindsdien talloze revolutionaire leiders - tot en met de communist Ho Chi Minh in Vietnam - heeft geïnspireerd.

Hoe baanbrekend het credo dat alle mensen gelijk geschapen zijn ook was, de slaven bleven een aparte categorie vormen. Zeker voor Jefferson, een kind van de plantages van Virginia tenslotte. Jefferson beweerde vaak dat de slaven moesten worden vrijgelaten om dan onmiddellijk te worden uitgezet naar Afrika of West-Indië. Maar in de praktijk bleek hij er nooit voor te voelen om slaven te emanciperen. Zoals de historicus Michael Zuckerman sardonisch schreef: ‘Zelfs toen hij dolgraag van ze afwilde liet hij hen nog niet gaan’.

Groot Blank Opperhoofd
Jeffersons houding tegenover de indianen was anders. Thuis had hij een paar vertrekken als ‘indiaans museum’ ingericht. Als president vond hij weinig dingen zo leuk als het ontvangen van delegaties van indianen in zijn rol van ‘Groot Blank Opperhoofd’. ‘Nooit ging deze hater van de monarchie zich meer aan monarchistische poespas te buiten dan bij die gelegenheden,’ zegt Christopher Hitchens in zijn spitsvondige monografie over de derde president.

Monticello Estate, Jeffersons vermaarde
hooggelegen woonhuis

Zich herinnerend hoe de Britse koning George III in 1786 John Adams en hemzelf in Londen beledigd had, nam president Jefferson wraak door de nieuwe Britse ambassadeur in zijn ondergoed in een keldervertrek te ontvangen.

De Virginian
Thomas Jefferson werd op 13 april 1743 in Stockwell Plantation, Virginia geboren. Hij verloor al vroeg zijn vader. In 1767 ging hij als advocaat aan de slag en werd hij lid van de volksvertegenwoordiging van de kolonie. Hij was lang en dun en had hazelnootkleurige ogen en rossig haar. Zijn hooggelegen huis Monticello was al bij zijn leven vermaard.

Als man van de Renaissance had Jefferson veel interesses. Zo schiep hij plezier in het bedenken van technische nieuwigheden. Hij ontwierp een leeskatheder met vijf houten bladen waardoor hij vijf boeken bijna gelijktijdig kon lezen. Op zijn dak stond een windvaan die de windrichting naar de keuken doorgaf.

In 1796 werd Jefferson gekozen tot vice-president onder John Adams. Hun samenwerking verliep moeizaam. Adams was Federalist, een voorstander van een sterk gezag, die er op gebrand was neutraal te blijven in de strijd tussen de Europese mogendheden. Jefferson, een Democratisch-Republikein, kende juist de deelstaten (‘als ik iets ben, dan ben ik inwoner van Virginia’) de meeste macht toe.

Jefferson als vice-president

Ververst met bloed
Hij bleef een groot bewonderaar van de Franse Revolutie, ook nadat die ontspoord was. Het massale bloedvergieten stoorde hem niet bovenmatig. ‘De boom van de vrijheid moet nu eenmaal zo nu en dan worden ververst met het bloed van patriotten en tirannen,’ schreef hij in een ander verband aan William Smith, een schoonzoon van Adams. Dezelfde tekst prijkte op het t-shirt van Timothy McVeigh bij zijn arrestatie na het opblazen van het federale gebouw in Oklahoma City in 1996.

In 1800 won Jefferson op zijn beurt de strijd om het presidentschap van John Adams en Aaron Burr. Doordat de stemmen staakten moest het Huis van Afgevaardigden beslissen. Bij zijn inauguratie zei Jefferson dat de Verenigde Staten met geen enkel land ‘entangling alliances’, bondgenootschappen waar je maar in verstrikt kunt raken, zou sluiten. Daarmee nam hij afscheid van zijn traditionele voorkeur voor Frankrijk.

De Louisiana Purchase: De grootste
toevoeging ooit aan het grond-
gebied van de VS

Verheven geest in een hoog huis
Met Napoleon Bonaparte kwam hij in 1803 tot een cruciale overeenkomst, de zogenoemde ‘Louisiana Purchase’. Voor 15 miljoen dollar kocht Jefferson niet alleen New Orleans en omstreken maar ook de eindeloze landmassa die zich daarachter richting Stille Oceaan uitstrekt. Met deze aankoop was het landoppervlak van de Verenigde Staten in één klap verdubbeld. Om een goede indruk te krijgen van het aangekochte land, stuurde Jefferson nog datzelfde jaar de expeditie van Meriwether Lewis en William Clark op pad.

Jefferson stierf op 4 juli 1826, in Monticello, op de kop af vijftig jaar na het afkondigen van ‘zijn’ Onafhankelijkheidsverklaring. Een Franse edelman zei: ‘Zowel Jeffersons huis als zijn geest lagen op zo’n hoog niveau dat hij goed het heelal kon bestuderen.