De 42ste in de serie Alle Amerikaanse Presidenten: William Jefferson Clinton (1993-2001)
Applaus klaterde neer toen president Bill Clinton, links en rechts Congresleden de hand drukkend of omhelzend, zich 27 januari 1998 naar het spreekgestoelte begaf om zijn zesde toespraak over de toestand van de natie te houden.
'Gedurende dertig jaar,' sprak Clinton, 'zijn er zes presidenten voor u verschenen om te waarschuwen voor de schade die tekorten aan onze natie toebrengen. Vanavond sta ik voor u met de aankondiging dat het begrotingstekort van de overheid, eens zo onbevattelijk met zijn elf nullen, dit jaar heel eenvoudig zal zijn, namelijk nul.'
De president, in zijn karakteristieke houding met de kin vooruit en met de onderlip over de bovenlip gewelfd, genoot van de toejuichingen. Het was inderdaad een geweldige prestatie; vooral Ronald Reagan (1981-1989) had het tekort tot buiten iedere redelijke proportie doen oplopen.
Karakteristieke gezichtsuitdrukking van Clinton: Kin naar voren, onderlip omhoog
Een ander wapenfeit was dat Clinton, een Democraat notabene, twee jaar eerder de bijstand ingrijpend had veranderd. Werkloze ongetrouwde moeders konden niet langer decennia achtereen een uitkering blijven eisen.
Niemand had voortaan langer dan in totaal vijf jaar recht op een uitkering. Alles was er op gericht om de uitkeringsgerechtigden aan het werk te krijgen. En het werkte.
Nepotisme
Clintons presidentschap was overigens weinig florissant begonnen. Tijdens de eerste persconferentie na zijn verkiezing, zei hij zijn belofte gestand te doen om homoseksuele militairen toe te staan voor hun geaardheid uit te komen.
Om daar nu als eerste prioriteit mee te komen getuigde voor velen van 'progressief elitarisme'. Clinton had zich destijds aan dienst in Vietnam onttrokken, en hier wreekte zich bovendien zijn onbekendheid met de strijdkrachten.
Nog slechter viel het besluit om zijn vrouw Hillary te belasten met de hervorming van de ziektekostenverzekering. Riekte dat niet naar nepotisme? Daarbij kwam dat het plan zo'n "kerstboom" werd dat het geen schijn van kans maakte.
Pleegzoon
William Jefferson Clinton werd op 19 augustus 1946 in armelijke omstandigheden geboren in het Julia Chester Ziekenhuis in Hope, een gehucht in het zuidwesten van Arkansas.
Zijn vader, een handelsreiziger, was omgekomen bij een auto-ongeluk toen zijn vrouw Virginia Kelley vijf maanden zwanger was van Bill. Haar tweede echtgenoot, de autoverkoper, Roger Clinton nam Bill als zoon aan.
De jonge scholier Bill zag zich dikwijls genoodzaakt tussenbeide te komen wanneer zijn stiefvader zijn moeder weer eens aftuigde.
Bill Clinton studeerde rechten aan de Georgetown Universiteit en aan Yale. Daar werd hij verliefd op de oorspronkelijk Republikeinse Hillary Rodham uit Chicago. Hillary had weinig zin hem te volgen naar het landelijke Arkansas. Tenslotte deed ze dat toch.
Bill Clinton als zesjarig jongetje, met cowboyshirt
Clinton kreeg een baan aan de juridische faculteit, werd vervolgens procureur-generaal en was daarna elf jaar lang gouverneur. Hillary kreeg al spoedig een partnerschap in het gerenommeerde advocatenkantoor Rose in Little Rock.
Mocht Hillary Clinton in november 2008 zelf tot president worden gekozen, dan is ze niet alleen de eerste vrouw in dat ambt, maar ook de eerste echtgenote van een vroegere president die het zelf zover brengt.
Natuurtalent
Clintons charme, zijn superieure intelligentie, zijn oratorisch talent (met als hoogtepunt zijn strenge toespraak tot de zwarten in Memphis), zijn vaardigheid om te praten, zijn lichamelijkheid, en zijn eindeloze vermogen tot empathie maakten hem volgens Joe Klein in zijn boek The Natural tot een president die in binnen- en buitenland veel mensen aansprak.
Maar Clinton was ook vergaderziek, ongedisciplineerd, oeverloos en gauw geneigd tot zelfmedelijden. Op de meest ongelegen momenten doken er vrouwen op met berichten over seksuele escapades: Gennifer Flowers, Paula Jones, Monica Lewinsky.
Telkens weer nam Hillary het op voor haar man. Uit liefde, zeiden haar bewonderaars; uit berekening omdat ze wist dat een echtscheiding het einde van hun politieke toekomst zou betekenen, zeiden haar vele vijanden.
Impeachment
Clinton werd genadeloos op zijn huid gezeten door de Republikeinse aanklager, Kenneth Starr. Voor diens beschuldiging dat Clinton als gouverneur onrechtmatig in onroerend had gehandeld (de zogeheten Whitewater-affaire) bijvoorbeeld is nooit een snipper bewijs geleverd.
Overigens bleef het Amerikaanse publiek onverstoorbaar onder alle aandacht voor wat de president en een stagiaire in de pantry van het Witte Huis hadden uitgespookt.
In het Congres was de afzettingsprocedure in werking versteld en de president moest voor het oog van de natie verklaren wat hij onder orale seks verstond.
Toen hij voor de zoveelste keer in zijn leven met de schrik vrij kwam, was zijn waarderingscijfer nog steeds hetzelfde als bij het begin van de Lewinsky affaire: 60 procent.
Diplomatie
Clintons optreden bij gewapende conflicten in de wereld werd een gemengd succes. In oktober 1993 vonden achttien Amerikaanse soldaten in de hel van Mogadishu (Somalië) de dood.
Een jaar later verliep de interventie in Haiti moeizaam. Stellig positief was de ondertekening van de akkoorden van Dayton in november 1995 waarmee een einde kwam aan de Balkanoorlogen.
Dat geldt ook voor Clintons rol bij de Goede Vrijdag-vredesakkoorden in Noord-Ierland in 1998. Clinton had weinig oog voor terrorisme. Tot meer dan het lanceren van een enkele 'onschuldige' kruisraket op Khartoem of Bagdad is het nooit gekomen.
Clinton en 'uitvinder van de Derde Weg' Wim Kok, in 1995
De president ontving premier Wim Kok tweemaal (1995 en 2000) in Washington en roemde hem als de grondlegger van 'de Derde Weg'.
In november 1995 heeft koningin Beatrix, aldus de mémoires van minister Warren Christopher, zich bij Clinton persoonlijk beklaagd over de afwijzing van Ruud Lubbers voor de post van secretaris-generaal van de NAVO.
Clinton bracht in mei 1997 een bezoek Den Haag waar hij de herdenking van 50 jaar Marshallhulp aangreep om te pleiten voor de uitbreiding van de NAVO met de landen van Oost-Europa. Sinds zijn aftreden heeft Clinton Nederland verschillende keren bezocht.