door
Administrator
15 mrt 2007
De achtentwintigste in de serie Alle Amerikaanse Presidenten: Woodrow Wilson (1913- 1921)
Op 2 april 1917 verscheen president Woodrow Wilson voor een gezamenlijke zitting van het Congres. Hij kwam vragen om Duitsland de oorlog te verklaren, een ingreep waartegen hij zich zo lang had verzet. ‘Wij moeten de wereld veilig maken voor democratie,' betoogde de altijd hooggestemde oud-hoogleraar uit Princeton. ‘De vrede moet worden geplant op de beproefde funderingen van politieke vrijheid’.
Op 4 april ging de Senaat met 82 tegen 6 stemmen akkoord. Het Huis van Afgevaardigden volgde twee dagen later met 373 tegen 50. Voor de eerste maal in de geschiedenis kwam de Nieuwe Wereld de Oude, die in haar eigen bloed dreigde te verdrinken, met inzet van eigen leven en goed te hulp.
Woodrow Wilson werd op 28 december 1856 geboren in de pastorie van de Presbyteriaanse kerk in Staunton, Virginia. Hoewel hij daar al vroeg wegtrok, zou hij zich altijd als een zoon van het Zuiden blijven zien.
'Woodrow Wilson
Ku Klux Klan
Die afkomst was ook bepalend voor zijn houding tegenover de zwarte bevolking die hij als inferieur beschouwde. ‘Het is de negers doordat zij meevochten in Europa naar het hoofd gestegen,' zei hij in 1920 tegen een vriend. Een film die de heldendaden van de Ku Klux Klan bewierookte kon hem bekoren, schrijft de vroegere Leidse hoogleraar Jan Willem Schulte Nordholt in zijn biografie: ‘Woodrow Wilson Wilson, een leven voor de wereldvrede’.
Wilson had een langwerpig gezicht dat wel van aluinsteen gemaakt leek te zijn, te groot uitgevallen oren en grijs blauwe ogen. Zijn gezondheid was slecht. In zijn laatste jaren was hij vrijwel blind.
Wilsons eerste vrouw Ellen Louise Axson stierf in augustus 1914 toen zij het Witte Huis verbleef. Knap een jaar later hertrouwde de president (58) met Edith Boling Galt (43), een kordate dame. Die korte tijdspanne tussen dood en nieuw begin gaf aanleiding tot malicieuze praatjes. Zo zou Edith Ellen hebben vermoord.
Risée
Het nieuwe echtpaar werd, zonder het te kunnen helpen, de risée van de stad toen The Washington Post een fatale spelfout maakte. De krant meldde op een dag in zijn sociale rubriek dat de president het grootste deel van de avond 'entering his wife' had doorgebracht. Er had 'entertaining' moeten staan.
Woodrow Wilson had rechten gestudeerd, maar de advocatuur had hem niet kunnen boeien. Via de weg van de wetenschap hoopte hij in de politiek te belanden. Zijn jaren (1902-1910) als rector magnificus van de universiteit van Princeton waren echter geen onverdeeld succes. Omdat hij meer sociale gelijkheid wilde, probeerde hij de corporale structuur van de studentenmaatschappij af te breken, en dat liep uit op een échec.
Toch werd Wilson, een vruchtbaar auteur, op voorspraak van de hoofdredacteur van de North American Review in 1910 voorgedragen als Democratisch kandidaat voor het gouverneurschap van New Jersey. Het werd een kortstondig gouverneurschap. Slechts drie jaar later was hij al president. Zijn overwinning in 1912 dankte hij aan het feit dat de Republikeinen sterk verdeeld waren.
Als president gedroeg Wilson zich als ware hij de co-piloot van de Voorzienigheid. Elke vorm van imperialisme zou Amerika, dat uitverkoren land, voortaan vreemd zijn. Geschillen, nationaal of internationaal konden voortaan slechts met het recht in de hand worden beslecht. Per definitie goede volkeren zouden van hun boze heersers moeten worden bevrijd.
Scheidsrechter
Het was Amerika’s rol om niet zozeer speler dan wel scheidsrechter in een barse wereld te zijn. Tegenstanders zoals de Republikeinse coryfeeën Henry Cabot Lodge en Theodore Roosevelt gruwden van zoveel (schijn)heiligheid en gebrek aan realiteitszin. Later, tijdens de onderhandelingen over het verdrag van Versailles, in Parijs zouden de Franse premier Georges 'Le Tigre' Clémenceau en de Britse regeringsleider Lloyd George er niet anders over denken.
President Wilson kwam meer dan zijn directe voorgangers met Nederlanders in aanraking. In haar ijveren voor vrede bezocht de suffragette Aletta Jacobs hem in 1915. Zij vond Wilson ‘heel vriendelijk en mannelijk’. In 1917 ontving de president Louis Raemaekers, cartoonist bij ‘De Telegraaf’, omdat deze de Duitse keizer en zijn regering zo fraai uitbeeldde als barbaarse beesten.
Zitting van de Volkenbond, geesteskind van Wilson
Volkenbond
En dan was er in 1919 het interview - het enige dat Wilson in Parijs ooit heeft gegeven - met Frederik van Oss, de hoofdredacteur van de ‘Haagsche Post’. De president vertelde Van Oss dat hij doodmoe was, maar dat hij hoopte dat de Volkenbond, zijn geesteskind, ‘de tekortkomingen van het Vredesplan om zo te zeggen automatisch zal wegwerken’.
In januari 1918 was Wilson met zijn 14-punten plan gekomen voor een allesomvattende vredesregeling. Het laatste punt voorzag in de oprichting van de Volkenbond, die toekomstige conflicten collectief in de kiem zou moeten smoren. Als hoogste beginsel gold voor Wilson het zelfbeschikkingsrecht der volkeren. Maar een van de vragen die onbeantwoord bleef, was voor welke entiteiten dat in extremis zou gelden.
Over de goedkeuring van het Volkenbondsverdrag in de Senaat voerde een zwaar zieke Wilson bijna letterlijk een gevecht op leven en dood met de Republikein Cabot Lodge. Die was in ruil voor enkele minder belangrijke aanpassingen nog wel bereid geweest om toch in te stemmen.
Tragedie
Maar voor de president was de tekst heilig en dus onaanraakbaar geworden. Dat werd hem fataal. De Senaat onthield tot twee keer toe haar goedkeuring. De tragedie van Wilson was dat zijn eigen land nota bene zich afwendde van zijn schepping, die hem in 1919 de Nobelprijs had bezorgd.
Wilsons laatste jaren verliepen moeizaam. Met extreme inspanning publiceerde hij nog één artikel. Op 3 februari 1924 stierf hij in zijn huis in Washington, 65 jaar oud. Zijn laatste woorden luidden: ‘De machine doet het niet meer, maar ik ben gereed.'
De Republikeinse staatsman Henry Stimson noteerde in zijn dagboek: ‘Zelfs in de vergissingen van Woodrow Wilson lag altijd een zekere profetische grandeur. Ook als hij fout was, dan was hij fout in de goede richting.'