De zesendertigste in de serie Alle Amerikaanse Presidenten: Lyndon B. Johnson (1963 - 1969)
Vice-president Lyndon Johnson, die zelf uit Texas kwam, reed twee auto’s achter die van president John Kennedy toen die op 22 november 1963 in Dallas, Texas werd doodgeschoten. Om 14.39 uur diezelfde middag legde Johnson de presidentiële eed af op het vliegveld Dallas’ Love Field aan boord van de Air Force One.
Tot hen die de geïmproviseerde plechtigheid bijwoonden, behoorden zijn onlangs overleden echtgenote ‘Lady Bird’ en Jacqueline Kennedy, met bloedspetters nog op haar roze pakje.
Minderwaardigheidscomplex
Johnson was de duizend dagen daarvoor vice-president geweest. Hij had altijd gevonden dat de nominatie voor het presidentschap in 1960 hem - ‘De Meester van de Senaat’, zoals biograaf Robert Caro hem noemde - had behoren toe te vallen. En niet aan die jonge, weinig presterende Senator uit Massachusetts.
Aan zijn positie van nummer twee had Johnson geen plezier beleefd.’Het vice-presidentschap is gevuld met reisjes rond de wereld, chauffeurs, saluerende militairen, klappende mensen, en voorzittersschappen, maar uiteindelijk is het niets. Ik heb elke minuut gehaat’.
Nog in november 1963, enkele weken voor de moord op de president, had Johnson Nederland bezocht. In Amsterdam opende hij een tentoonstelling over Amerikaanse voedingsmiddelen.
Met president Kennedy was zijn verhouding goed geweest. Dat gold minder voor zijn relatie met de ‘eggheads’, de knappe koppen van elite-universiteiten met wie Kennedy zich had omringd.
Johnson had een kolossaal minderwaardigheidscomplex. Toch nam hij de meesten van de 'eggheads' over in zijn kabinet. Robert Kennedy, met wie de nieuwe president het beslist niet kon vinden, nam na de dood van zijn broer ontslag als minister van Justitie.
Vulgair
Lyndon Baines Johnson werd op 27 augustus 1908 geboren in een boerenwoning van drie kamers in Stonewall, Texas. De Pedernalesrivier slingert er als een zilveren lint tussen de wilgen door. Het oudste kind van vijf zou uitgroeien tot een boomlange kerel.
Als politicus gebruikte Johnson zijn fysiek om gesprekspartners te imponeren. Vaak dreef hij hen in de richting van een muur en deed dan zijn bovenlichaam in een hoek van 45 graden naar voren hellen.
Hij was een meester in de vulgariteit. Zo voerde hij vaak gesprekken terwijl hij op de wc zat. Van zijn ondergeschikten verwachtte hij dan dat zij zich bij hem op de badkamer vervoegden alsof het de opkamer betrof.
Lekkers
In zijn jongere jaren had Johnson last van nierstenen. Toen hij in 1948 om een Senaatszetel voor Texas vocht, haalde Johnson allerlei acrobatische toeren uit om die stenen, die zijn politieke loopbaan bedreigden, zelf los te schudden.
Het staat overigens vast dat Johnson bij die verkiezing, die hij met 87 stemmen verschil won, heeft geknoeid. In 1928 werd Johnson benoemd tot hoofd van een lagere school met veel latino-kinderen in Cotulla, een stoffige uithoek van Texas.
Binnen een maand gonsde het van de activiteiten. Doordat de school daar geen geld voor had, besteedde de hoofdonderwijzer de helft van zijn eerste salaris aan de aankoop van honkbalknuppels en handschoenen, volleybalbenodigdheden enzovoort. Hier was de idealist Johnson aan het werk.
Later in zijn politieke carrière begreep hij beter dan wie ook dat je macht kunt verwerven door het uitdelen van ‘lekkers’. In 1931 kreeg hij zijn eerste baantje in Washington als assistent van een Texaanse Afgevaardigde. Samen met zijn collega's sliep hij in hetzelfde gebouw.
Senator
Johnson nam voor het ontbijt vier keer een douche om maar zoveel mogelijk oudere medewerkers aan te kunnen spreken. ‘Lyndon Johnson had huis en haard verlaten maar was aangekomen waar hij thuis hoorde’ schrijft biografe Doris Kearns Goodwin.
In 1937 werd Johson, 29 jaar oud, gekozen tot lid van het Huis van Afgevaardigden. In 1949 begon een periode van twintig jaar in de Senaat. Hij was inmiddels rijk geworden door de aankoop van het KTBC radiostation in Austin, waar Lady Bird de skepter zwaaide.
Fractieleider van de meerderheid sinds 1955, was Johnson het hart van de Democraten in de Senaat, een instituut dat hij bespeelde als een accordeonist zijn instrument.
Ondankbaar
Tot 1957 was Johnson zoals de meerderheid der zuidelijke Democraten een remmende factor op het gebied van de burgerrechten, maar dat jaar kwam hij met een ingenieus compromis waarmee zowel die Democraten als de voorvechters van de zaak der zwarten konden leven.
Acht jaar later zou de kieswet voor zwarten een van de pronkstukken van zijn presidentschap worden, al was Johnson, heel typerend, beledigd dat er nog geen week na het tekenen van die wet rellen in het zwarte getto van Watts in Los Angeles en vele andere steden waren uitgebroken. ‘Zo ondankbaar.'
Great Society
Een jaar eerder had Johnson (‘All the way with LBJ’, luidde de tekst op de buttons) met ruim verschil Barry Goldwater voor het presidentschap verslagen.
Een ander pronkstuk, al dachten de meeste Republikeinen daar anders over, was het bouwen aan de zogenoemde ‘Great Society’, een veelheid van overheidsmaatregelen. Medicare en Medicaid, ziektekostenverzekering voor Ouderen en Armlastigen zagen in 1965 het licht.
De ‘Oorlog tegen Armoede’ werd aangebonden. De armoede won, zou Ronald Reagan later zeggen. De tragiek van Johnson was dat zowel het ijveren voor de burgerrechten als voor Grote Samenleving werd bemoeilijkt door zijn échec in Vietnam.
Vietnam
Daar heeft hij nooit kunnen kiezen tussen het appaiseren van vroege tegenstanders van de Amerikaanse interventie zoals senator William Fullbright, en de zwijgende meerderheid die lang voor een martialer optreden te bewegen was geweest.
Het Tetoffensief van januari 1968 mocht dan in militair opzicht geen succes voor de Vietcong geweest zijn, uit propagandistisch oogpunt was het dat wel. Op 31 maart 1968 kondigde Johnson aan dat hij geen nieuwe ambtstermijn ambieerde.
Hij trok zich terug op de LBJ ranch in Texas, die hij runde zoals hij het Witte Huis had gerund. Van al zijn stalknechten verlangde hij memo’s waarin dagelijks werd aangegeven hoeveel eieren zijn tweehonderd kippen gelegd hadden.
Op 22 januari 1973 werd hij op weg van zijn ranch naar San Antonio dodelijk door een hartaanval getroffen. Hij was 64 jaar oud geworden.
Vrouw van Johnson overleden (video RTL Nieuws)