We roddelen met iemand die we vertrouwen
Praten over iemand die er niet bij is, hoort eigenlijk niet. Maar we doen het allemaal maar al te graag. Dat komt omdat roddelen nuttig kan zijn.
Volgens de dikke Van Dale staat roddelen gelijk aan praten over derden in ongunstige zin. Vanwege die negatieve betekenis keuren we het ook collectief af. Niemand wil bekend staan als ‘roddelaar’. Toch zijn er maar weinig mensen die nooit roddelen. Want de behoefte om vertrouwelijke informatie uit te wisselen over anderen in onze omgeving, zit diep ingebouwd in ieder van ons. Die behoefte hebben we niet voor niets, menen psychologen die onderzoek doen naar het fenomeen roddelen.
Vlooiende apen
Volgens de Britse evolutiepsycholoog Robin Dunbar, is roddelen voor mensen wat vlooien is voor apen: een prettige bezigheid die de samenhang en verbondenheid tussen de leden van een groep bevordert. We kruipen regelmatig dicht bij elkaar, bijvoorbeeld in de buurt van de koffiemachine, om op fluistertoon wat confidenties over anderen met elkaar te delen. Op die manier laten we blijken deel uit te maken van een groep mensen die elkaar genoeg vertrouwt om roddels uit te wisselen.
Maar waarom willen we zo graag confidenties over anderen vertellen en horen? Ook daar hebben psychologen een verklaring voor. In de oertijd was het voor de kleine leefgemeenschappen van groot belang om te weten hoe iedereen in de groep zich gedroeg. Wie kun je vertrouwen? Wie zal je niet verraden? Wie is geschikt om mee samen te werken of samen te leven? Met behulp van roddel kon je gemakkelijk deze belangrijke informatie vergaren.
Sociale vaardigheid
Het talent om heimelijk informatie te vergaren over andere leden van de groep was dus tienduizenden jaren geleden al een grote sociale vaardigheid. Want wie veel wist over anderen kon zijn eigen positie in de groep versterken en daarmee zijn overlevingskansen vergroten.
Tegenwoordig is het niet veel anders dan in de oertijd. Ook nu roddelen we op het werk of in de familie- of vriendenkring om er achter te komen hoe anderen zich gedragen en of we ze kunnen vertrouwen. Op die manier kunnen we de boosdoeners en bedriegers in de groep ontmaskeren: de leden die vanwege hun gedrag een bedreiging voor ons persoonlijk welzijn of dat van de hele groep vormen . Was collega Peter gisteravond wéér lam in het café te vinden en vanochtend te laat of zijn werk. Niet best voor zijn reputatie.
Zwart maken
Roddelen is ook een slimme strategie om onze eigen reputatie op te vijzelen. Ten eerste laten we door vertrouwelijke informatie met een andere collega te delen, merken dat we die collega vertrouwen.
We kunnen met het verspreiden van roddels natuurlijk ook heel gewiekst een ander proberen zwart te maken en zo uit te schakelen als opponent of concurrent. Roddelonderzoekers Gerben van Kleef en Bianca Beersma van de Universiteit van Amsterdam, noemen het zwart maken van een ander een van de functies van roddelen.
Ook kunnen we in de informatie ook meteen de boodschap verpakken dat we de ander afkeuren omdat we zelf moreel veel hoogstaander zijn. Wat een schande dat Peter zoveel zuipt en altijd te laat komt. Dat zullen we zelf nóóit doen!
Onbetrouwbaar of arrogant
Maar pas op: roddelen moet wel heel slim gebeuren want anders kan het zich zomaar tegen je keren. De collega die te pas en te onpas bij de koffiemachine begint te fluisteren over anderen, zal zelf niet meer worden vertrouwd. Hij wordt op den duur buitengesloten. De collega die zelf nooit roddelt en neerkijkt op anderen die het wel doen, gaat ook de mist in. Die wordt gezien als arrogant en zal op den duur óók worden buitengesloten.
Evenwicht bewaren
Goed roddelen is dus, zoals zoveel dingen in het leven, een kwestie van niet teveel en niet te weinig. Wie goed zijn evenwicht weet te bewaren op dit slappe koord, kan in de werkkring, familiekring of vriendenkring een ijzersterke positie verwerven