door
José van der Sman
19 jun 2009
Het bestraffen van slecht gedrag houdt de sociale orde in stand.
Wees voorzichtig met wat je belooft. Want als je je niet aan die belofte houdt, dan zullen anderen je er genadeloos op afrekenen. Betrouwbaarheid loont, onbetrouwbaarheid niet. Dat is weer eens aangetoond in onderzoek.
NWO-onderzoeker Manuela Vieth, sociologe aan de Universiteit Utrecht onderzocht in opdracht van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) hoe het gedrag van anderen én dat van jezelf, invloed uitoefent op later gedrag. Als het om beloftes en vertrouwen gaat, blijkt die invloed heel groot te zijn.
Goed gedrag
Het bestraffen van slecht gedrag en het belonen van goed gedrag zijn gedragspatronen die kunnen helpen de sociale orde in stand te houden, zo denken wetenschappers. In huis, maar ook op het werk.
Maar sommige onderzoekers betwijfelen of het belonen van goed gedrag, zogenaamde positieve reciprociteit, wel echt werkt. Vieth toont met haar onderzoek, waarop zij 22 juni aanstaande hoopt te promoveren, aan dat zij zich vergissen.
Experimenten
Om te onderzoeken hoe mensen zich laten beïnvloeden door eerder gedrag van zichzelf en van de ander, liet Vieth proefpersonen keuzes maken en beslissingen nemen in verschillende vertrouwenssituaties.
In sommige situaties konden de deelnemers aan de experimenten betrouwbaarheid beloven en in andere konden ze beloningen beloven of met straffen dreigen.
Vertrouwen
Wat bleek? Wanneer één van de proefpersonen aangaf de ander te vertrouwen, bleek de ander ook echt meer betrouwbaar te worden. Omgekeerd was het zo dat wanneer een proefpersoon iemand beloofde om zelf betrouwbaar te zijn, hij dat ook werkelijk werd.
Bovendien begonnen de anderen in het experiment hem ook meer te vertrouwen. Gevoelens van verplichting en de neiging van mensen om consistent te zijn in hun gedrag, bevorderen dat ze zich aan hun woord houden, constateert Vieth.
Wraak
Dat is maar goed ook, want Vieth stelde in haar onderzoek vast dat onbetrouwbaarheid en het breken van beloften leidt tot wraak. Wie het vertrouwen van een andere beschaamt, loopt het risico streng bestraft te worden. Belofte maakt schuld, en die kun je maar beter inlossen.