door
Lucas Gasthuis
2 sep 2009
Bolkestein en Fennema tijdens de Schoo-lezing (Foto Marco Hillen)
Gisteravond, dinsdag 1 september, heeft prof. dr. Meindert Fennema (63) in De Rode Hoed in Amsterdam de eerste H.J. Schoo-lezing uitgesproken, getiteld ‘Geldt de vrijheid van meningsuiting ook voor racisten?’
De lezing is ingesteld door het weekblad Elsevier, ter nagedachtenis aan voormalig hoofdredacteur H.J. Schoo (1945-2007). Fennema is sinds 2002 hoogleraar migratie en etnische studies aan de Universiteit van Amsterdam.
In zijn lezing voor 400 geïnteresseerde gasten in een volle Rode Hoed, ging Fennema uitvoerig in op de geschiedenis van de vrije meningsuiting en de vraag of die aan zekere (juridische) regels moet zijn gebonden en zo ja, aan welke.
Opiniedelict
Centraal staat de (Nederlandse) wetgeving zoals die zich de afgelopen decennia heeft ontwikkeld, en die een afspiegeling is van de wereldwijde ambitie om als het gaat om de vrije meningsuiting onderscheid te maken tussen ‘goede en verkeerde opvattingen’ en vooral vermeend racisme, als zijnde een ‘opiniedelict’, met juridische middelen uit te bannen.
Fennema constateert dat de bestaande wetgeving en de begrippen waar die om draait – ‘racisme’, ‘haat zaaien’, ‘groepsbelediging’ – failliet is. Zij leidt tot willekeur (‘De enige minderheidsgroepen die men nu nog ongestraft mag beledigen zijn vrouwen en woonwagenbewoners’) en ook tot een onaanvaardbare inperking van het politieke debat. ‘Aanzetten tot haat kan worden beschouwd als de kern van de politieke strijd.’
Toegangsregels
Maar zonder regels kan de meningsuiting ook weer niet, stelt Fennema. Aan het slot van zijn betoog kwam hij met drie ‘toegangsregels’ voor het publieke debat, die hij vervolgens toetste aan een aantal recente omstreden uitspraken van PVV-leider Geert Wilders en radicale moslims.
De toegangsregels van Fennema zijn: 1) Niet aanzetten tot geweld. 2) Niet oproepen tot uitsluiting van burgers van het debat en de besluitvorming. 3) Het erkennen van de tegenstander als mens (iemand die homoseksuelen uitmaakt voor ‘erger dan varkens’ heeft geen recht van spreken).
Bolkestein
Voorafgaand aan de lezing van Fennema nam oud-minister en oud-eurocommissaris Frits Bolkestein een bundel in ontvangst met de verzamelde artikelen van wijlen H.J. Schoo over journalistiek, ‘Een ongeregeld zootje’.
Bolkestein hield daarna nog een toespraak met de titel ‘Waarom houden intellectuelen niet van het kapitalisme?’