Uitgerekend de Nederlandse Vereniging van Banken deed vorige week een voorstel over hoe de hypotheekrenteaftrek gaandeweg zou kunnen verdwijnen. Als de overheid tenminste van plan mocht zijn om die aftrek de das om te doen, want van de banken hoeft het natuurlijk niet. Als zo’n machtige lobby met een plan komt voor iets dat hij niet wil, dan kun je er donder op zeggen dat wat hij niet wil toch gaat gebeuren.
Het merkwaardige is dat noch het kabinet, noch de coalitiepartijen zeggen enig voornemen te hebben om aan de aftrek van de hypotheekrente te tornen. Van de grote partijen zegt alleen de PvdA van Wouter Bos dat het fiscale voordeel voor de beter bedeelden beperkt zou moeten worden, door voor deze aftrek niet het huidige toptarief van 52 procent in de inkomstenbelasting te laten gelden, maar 42 procent. De opbrengst wil Bos, niet erg verrassend, ten goede laten komen aan de minder bedeelden op de woningmarkt.
Bij de PvdA werd de discussie over de hypotheekrente herhaaldelijk aangezwengeld door mensen die vonden dat het de rijken extra bevoordeelt, dan wel omdat het door Europa verboden zou worden. Het eerste is waar, maar het tweede is halve onzin. Het is namelijk onwaarschijnlijk dat de Europese Unie zich al te zeer met de inkomstenbelasting en het eigen woningbezit gaat bemoeien. Dat de Unie nu onder leiding van Frankrijk en Duitsland de hoogte van de vennootschapsbelasting wil verordonneren, is al erg genoeg.
Concurrentie
Het is wel zo dat er sprake is van een steeds scherpere belastingconcurrentie tussen buurlanden en handelspartners. Die concurrentie bestaat eerder ondanks, dan dankzij de Europese Unie. Want binnen de Unie bestaat nou juist de neiging, vooral onder socialisten en bij Frankrijk en Duitsland, om die belastingconcurrentie tussen de aangesloten landen in te dammen.
Ze zijn in Brussel doodsbenauwd dat, als het te hard gaat met die belastingconcurrentie tussen de Europese landen, Slokop Staat niet meer genoeg geld binnenhaalt om zijn legers ambtenaren, uitkeringsgerechtigden, pensionado’s en zijn zeeën aan subsidies te kunnen betalen.
Zo beschouwd bestaat er wel enig verband tussen de hypotheekrenteaftrek en het omringende Europa. Want bij een toenemende belastingconcurrentie zul je vooral de tarieven op concurrerende belastingen laag moeten houden. Bedrijven verplaatsen zich desnoods binnen een paar weken van het ene naar het andere land, dus die kun je niet te zwaar belasten.
Personen zullen zich niet zo snel verplaatsen, maar je moet ze het leven fiscaal gezien niet al te zuur maken, want anders vertrekken ze op enig moment eveneens. Bij onroerend goed, en zeker woningen, kun je iets minder zachtzinnig zijn, want woningen sleep je niet mee naar het buitenland.
Subsidie
Maar wat doen we in Nederland? We hebben de op één na hoogste vennootschapsbelasting van Europa en met het toptarief inkomstenbelasting van 52 procent zitten we ook hoog in de boom. Tegelijkertijd subsidiëren we de eigen woning, onroerend goed dus, meer dan elders het geval is. Dat is inderdaad een onhoudbare toestand, dat hebben die banken goed bekeken.
Punt is dat die ijverige Haagse ontkenners van CDA, VVD en D66 ook wel weten dat de renteaftrek zoals we die kennen een eindige zaak is. Sterker nog: de paarse kabinetten met VVD en D66 erin zijn al begonnen de aftrek te versoberen, door de aftrek van de leentermijn in te perken tot dertig jaar, door alleen de eerste woning aftrekbaar te maken en – indirect – door het toptarief van de inkomstenbelasting te laten zakken tot de huidige 52 procent.
Het huidige kabinet, nu met het CDA erbij, trekt bovendien de winst op de verkoop van het vorige huis af van wat je op je nieuwe huis met fiscale steun mag belenen. VVD-minister Gerrit Zalm (Financiën) is de grootste bestrijder van iedereen die tornt aan de hypotheekrente, maar tegelijk is hij de enige die het lenen voor het huis ook daadwerkelijk onaantrekkelijker aan het maken is.
De bankenlobby stelt nu voor om, als het dan toch moet, de renteaftrek geleidelijk af te schaffen en daar minstens twintig jaar de tijd voor te nemen. Volgens de chef-lobbyist zou de aftrek in dertig jaar desgewenst tot nul kunnen worden gereduceerd.
Welnu, zo zal het ook gaan. Gerrit Zalm zal eerst blijven knutselen zoals hij de afgelopen jaren al deed: door steeds minder aftrekbaar te maken en door, onontkoombaar en zeer gewenst, de tarieven te laten zakken. Wanneer de belastingtarieven niet zo gek veel lager meer kunnen, zo rond de 25 procent, dan verdwijnt de aftrek helemaal. Tegen die tijd zullen we eindelijk in eigen woningen wonen, in plaats van in een aftrekpost-annex-hypothecair-onderpand.
Dit artikel verscheen in Elsevier, 22 mei 2004